به گزارش عتبه نیوز، دوره توانمندسازی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) با موضوع دانشگاه و دانشجو در دوران جنگ و پساجنگ، به بررسی مسئولیت دانشگاه در شرایط جدید اجتماعی و آموزشی، تغییر نیازهای دانشجویان و ضرورت بازنگری در روش‌های تدریس و ارزیابی اختصاص یافت.

در این دوره، دکتر ابراهیم دانشی‌فر، رئیس دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر جواد مهدوی‌نسب، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه، دکتر نعمت‌الله فیروزی، عضو هیئت‌علمی و رئیس مرکز پژوهشی تعلیم و تربیت اسلامی دانشگاه، و دکتر جلیلی، درباره تحول دانشگاه، ارتباط استاد و دانشجو، تفکر نقاد و هوش مصنوعی سخنرانی کردند.

دانشگاه باید دانش را با معنویت پیوند دهد

دکتر ابراهیم دانشی‌فر در ارائه‌ای با عنوان گزارش عملکرد و برنامه تحولی پیشنهادی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، ضمن تشریح روند فعالیت‌های دانشگاه از پاییز ۱۴۰۴، بر هویت علمی و فرهنگی این مجموعه و ضرورت پیوند آموزش تخصصی با تربیت اخلاقی تأکید کرد.

وی با اشاره به شعار دانشگاه، دانش و مهارت در پرتو معنویت، مأموریت این مجموعه را در امتداد سنت علمی و معرفتی امام رضا (ع) و پاسخ‌گویی به نیازهای ایران و جهان اسلام تبیین کرد و گفت: دانشگاه در کنار تربیت نیروهای متخصص، باید به پرورش اخلاق حرفه‌ای، تقویت مسئولیت‌پذیری و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین آموزشی توجه داشته باشد.

دانشی‌فر با اشاره به پیشینه این دانشگاه بیان کرد: تأسیس این مجموعه در اول مهر ۱۳۶۶ به تصویب هیئت امنای موقوفات آستان قدس رضوی رسید و اساسنامه آن در ۱۸ بهمن ۱۳۷۳ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید. پذیرش دانشجو از سال ۱۳۷۸ با رشته‌های کتابداری و تربیت بدنی و با ۵۵ دانشجو آغاز شد و فعالیت‌های بین‌المللی دانشگاه نیز از سال ۱۳۹۰ مجوز گرفت.

رئیس دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع) فعالیت‌های علمی و پژوهشی، فرهنگی و اجتماعی، ورزشی، مجازی و کارآفرینی را از حوزه‌های فعالیت دانشگاه برشمرد و با اشاره به چشم‌انداز سال ۱۴۱۰، بر حرکت به‌سوی الگویی پیشرو در آموزش عالی غیردولتی تأکید کرد؛ الگویی که دانش، ایمان و فناوری‌های نوین آموزشی را در کنار هم قرار می‌دهد.

وی همچنین به ضرورت به‌روزرسانی دانش و مهارت‌های اعضای هیئت‌علمی، پایبندی آنان به اخلاق حرفه‌ای و برقراری ارتباط مؤثر با دانشجویان اشاره کرد و پرسشگری، نوآوری، مشارکت و مسئولیت‌پذیری را از ویژگی‌های مورد انتظار دانشجویان دانست.

شناخت نسل جدید، شرط ارتباط مؤثر آموزشی است

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر جواد مهدوی‌نسب، معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، در ارائه‌ای با عنوان استاد و جامعه امروز، تغییرات اجتماعی و ارتباطی نسل جدید را بررسی کرد.

وی سرعت تحولات دیجیتال، فردگرایی و رقابت برای جلب توجه را از ویژگی‌های جامعه امروز دانست و گفت: دانشجویان در محیطی رشد کرده‌اند که رسانه‌های دیجیتال و محتوای تصویری در آن نقش پررنگی دارد؛ به همین دلیل، پرسشگری، حساسیت نسبت به ارزش‌ها و تمایل به مشارکت در یادگیری اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

مهدوی‌نسب با تأکید بر اینکه نقش استاد به انتقال اطلاعات محدود نمی‌شود، هماهنگی میان گفتار و رفتار، تسلط علمی، شنیدن فعالانه، احترام به دانشجو و ایجاد انگیزه و امید را از مؤلفه‌های ارتباط مؤثر برشمرد.

به گفته وی، استفاده از پرسش و پاسخ، دریافت بازخورد، ابزارهای دیداری و تعاملی، زبان روشن، مثال‌های عینی، روایت‌گری و همدلی می‌تواند به افزایش مشارکت دانشجویان و بهبود ارتباط میان استاد و دانشجو کمک کند.

تفکر نقاد، مهارت ضروری در مواجهه با اطلاعات است

دکتر نعمت‌الله فیروزی، عضو هیئت علمی و رئیس مرکز تربیت دینی دانشگاه، در ارائه‌ای با عنوان تفکر نقاد، چرایی و چگونگی، بر ضرورت تقویت توانایی تحلیل و ارزیابی اطلاعات تأکید کرد.

وی انفجار اطلاعات، دشوارشدن تشخیص واقعیت از اطلاعات نادرست، اضطراب‌های جدید، ابهام درباره آینده و کمبود فرصت برای اندیشیدن را از چالش‌های زندگی معاصر دانست.

فیروزی با تفکیک انواع تفکر توضیح داد: تفکر نقاد با پرسش از چرایی و چگونگی پدیده‌ها، تفکر خلاق با تولید ایده‌های تازه، تفکر حل مسئله با شناسایی چالش‌ها و یافتن راهکار و تفکر سیستمی با درک ارتباط میان اجزای یک مسئله ارتباط دارد.

به گفته وی، ترس از تمسخر، اعتمادبه‌نفس پایین، قضاوت شتاب‌زده، رقابت ناسالم، تأکید بر حفظ‌کردن در نظام آموزشی، سرکوب دیدگاه‌های متفاوت و ضعف در پرسشگری، از موانع تفکر نقاد هستند..

وی تمرین مستمر، شجاعت فکری، تقویت پرسشگری، پرهیز از استدلال‌های گمراه‌کننده و حرکت از تقابل به همکاری را از راهکارهای پرورش این مهارت برشمرد؛ مهارتی که در مواجهه با حجم بالای اطلاعات و ابزارهای هوش مصنوعی اهمیت بیشتری یافته است.

هوش مصنوعی نباید جای تفکر دانشجو را بگیرد

دکتر جلیلی در ارائه‌ای با عنوان دانشجو در ایران پساجنگ؛ بازطراحی تجربه یادگیری در عصر هوش مصنوعی و عامل‌های آن، تغییر شرایط آموزشی و تأثیر گسترش هوش مصنوعی بر یادگیری را بررسی کرد.

وی خستگی ناشی از مواجهه طولانی با اخبار ناخوشایند، اختلال در روند برگزاری کلاس‌ها و نگرانی درباره آینده را از عواملی دانست که تجربه یادگیری دانشجویان در دوران پساجنگ را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

به گفته او، در شرایطی که هوش مصنوعی می‌تواند پاسخ بسیاری از پرسش‌ها و تکالیف را در زمانی کوتاه تولید کند، صرف انتقال محتوا برای درگیرکردن دانشجو با فرایند یادگیری کافی نیست.

جلیلی با اشاره به شیوه‌های مختلف استفاده از هوش مصنوعی، از یادگیری و تمرین تا ایده‌پردازی، ویرایش متن و واگذاری کامل تکلیف به ابزار، بر میزان مشارکت ذهنی دانشجو تأکید کرد.

به گفته وی، مسئله اصلی این است که دانشجو تا چه اندازه خودش فکر می‌کند و تا چه حد انجام فرایند یادگیری را به ابزار می‌سپارد.

وی با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده توضیح داد: استفاده هدایت‌شده از هوش مصنوعی می‌تواند عملکرد افراد را در تمرین‌ها بهبود دهد، اما اتکای بیش از اندازه به پاسخ‌های آماده ممکن است توانایی حل مستقل مسئله و یادآوری آموخته‌ها را تضعیف کند.

جلیلی همچنین هشدار داد: پاسخ روان و مطمئن هوش مصنوعی لزوماً درست نیست و دانشجویان باید منابع اصلی را بررسی کنند، صحت ارجاعات را بسنجند و پاسخ‌های تولیدشده را به چالش بکشند.

به گفته او، بررسی خطاهای این ابزارها در کلاس می‌تواند به تقویت تفکر نقاد کمک کند.

بازنگری در شیوه تدریس و ارزیابی

این مدرس ایجاد انگیزه، هدایت گفت‌وگو، ارائه بازخورد و ارزیابی کیفیت استدلال دانشجو را از مسئولیت‌های مهم استاد در عصر هوش مصنوعی دانست.

به گفته جلیلی، این ابزارها می‌توانند در آماده‌سازی مثال‌ها، طراحی پرسش‌ها و تهیه معیارهای ارزیابی به استاد کمک کنند، اما تعامل کلاسی و تشخیص میزان یادگیری همچنان به قضاوت حرفه‌ای مدرس نیاز دارد.

وی استفاده از پرسش‌های مفهومی، تحلیل موقعیت‌های واقعی، بررسی خطاهای پاسخ‌های هوش مصنوعی و بحث گروهی را از راهکارهای افزایش مشارکت دانشجویان برشمرد و پیشنهاد کرد استادان ابتدا یک جلسه یا تکلیف را با کمک هوش مصنوعی بازطراحی و نتیجه آن را ارزیابی کنند.

جلیلی با اشاره به قابلیت‌های هوش مصنوعی عامل‌محور توضیح داد: این ابزارها می‌توانند پس از دریافت یک هدف، مراحل انجام کار را برنامه‌ریزی و اجرا کنند و با استفاده از ابزارهای مختلف، گزارشی یا محصولی کامل ارائه دهند. این قابلیت‌ها در کنار فرصت‌های آموزشی و پژوهشی، ضرورت تعیین حدود استفاده از هوش مصنوعی در تکالیف دانشگاهی را افزایش می‌دهد.

وی همچنین با اشاره به محدودیت ابزارهای تشخیص متن تولید شده با هوش مصنوعی، اتکای صرف به نتایج این سامانه‌ها را برای قضاوت درباره عملکرد دانشجو کافی ندانست و بر طراحی تکالیف مرتبط با مسائل واقعی، بررسی مراحل انجام کار و دفاع شفاهی از نتایج تأکید کرد.

به گفته جلیلی، ارزیابی باید علاوه بر محصول نهایی، مسیر رسیدن به پاسخ و کیفیت استدلال دانشجو را نیز بسنجد. ترکیب فعالیت‌های بدون استفاده از هوش مصنوعی با پروژه‌هایی که استفاده از این ابزار در آنها مجاز و شفاف است، می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر یادگیری کمک کند.

در جمع‌بندی این مباحث، توانایی تعریف مسئله، واگذاری درست کار به ابزار، راستی‌آزمایی خروجی، تصمیم‌گیری و پذیرش مسئولیت از مهارت‌های ضروری دانشجویان در عصر هوش مصنوعی معرفی شد؛ مهارت‌هایی که تقویت آنها به همکاری استاد و دانشجو و بازنگری هدفمند در شیوه‌های آموزش و ارزیابی نیاز دارد.