به گزارش عتبهنیوز، حجتالاسلام والمسلمین دکتر مصطفی فقیه اسفندیاری، معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی در گفتوگو با خبرنگار ما به تبیین جایگاه وقف و نذر در نظام خدماتی حرم مطهر پرداخت و گفت: حرم مطهر امام رضا علیهالسلام تنها با احساس و ارادت اداره نمیشود، بلکه بر شانههای یک نظام سازمانیافته وقف و نذر استوار است و هزینههای سنگین نگهداشت بارگاه ملکوتی، توسعه فضاها و بخش بزرگی از خدمات فرهنگی و علمی را تأمین میکند.
وی با اشاره به تغییر رویکرد مدیریتی در این نهاد، تصریح کرد: در ادبیات دینی، وقف و نذر غالباً بهعنوان اعمالی فردی شناخته شدهاند، اما در آستان قدس رضوی، این دو سنت قدیمی از سطح رفتار شخصی عبور کرده و به مدلهای سازمانی تبدیل شدهاند.
حجتالاسلام فقیه اسفندیاری افزود: ما امروز با یک نظام مدیریتی روبهرو هستیم که وقف و نذر را در قالب سازوکارهای شفاف مالی، حقوقی و فرهنگی به کار میگیرد. نتیجه این تحول آن است که وقف، عملاً به ستون فقرات اداره حرم و پایه اقدامات تمدنساز در داخل این بارگاه قدسی بدل شده است.
مدیریت موقوفات؛ پایداری در خدمت
حجتالاسلام والمسلمین فقیه اسفندیاری در ادامه، وقف را «زیرساخت نامرئی تجربه زیارت» توصیف کرد و اظهار داشت: زائری که به حرم مطهر امام رضا علیهالسلام مشرف میشود، شاید به این موضوع فکر نکند که هزینه روشنایی شبانهروزی، نظافت، فرشها، کتابخانهها، موزهها و مراکز پاسخگویی دینی از کجا تأمین میشود؛ اما پاسخ تمامی این پرسشها در شبکه وسیع موقوفات نهفته است.
وی با بیان اینکه آستان قدس طی قرنها، مجموعهای وسیع از واحدهای خدماتی را گردآوری کرده است، گفت: هدف اصلی در مدیریت این موقوفات، پایداری در خدمت است؛ به این معنا که درآمدهای وقفی بهجای انباشت مالی، بهطور برنامهریزیشده در مسیر ارتقای خدمات به زائران هزینه میشود.
دکتر فقیه اسفندیاری با تأکید بر اینکه خدمات آستان قدس رضوی وابسته به بودجههای دولتی نیست، خاطرنشان کرد: بخش مهمی از امکاناتی که امروزه زائران ایرانی و بینالمللی در حرم مطهر از آن بهرهمند هستند، از همین شبکه وقفی تأمین میشود. کتابخانههای تخصصی، مراکز تفسیر، فضاهای قرآنی و رواقهای ویژه مراسم چندزبانه، همگی بر شانه موقوفاتی استوار است که نیت واقفان آن، خدمت پایدار به زوار بوده است.
معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی یادآور شد: این الگو نشان میدهد که حرم مطهر تنها مکان مناسک فردی نیست، بلکه یک نهاد خدمترسان است و وقف، سوخت دائمی این نهاد محسوب میشود. هر خدمتی که امروز در صحنها و رواقها جاری است، ریشه در نیتهای خیری دارد که قرنها پیش اندیشیده شده و اکنون به ثمر رسیده است.
نذر؛ از احساس فردی تا شبکه عاطفی سازمانیافته
وی با تأکید بر نقش وقف و نذر در شکلگیری هویت مشترک زائران گفت: خدمات حرم مطهر رضوی تنها به پذیرایی از زائران محدود نمیشود، بلکه این خدمات زمینهای برای مشارکت مؤمنان از ملیتها و قومیتهای مختلف در یک حرکت مشترک و فراملی است.
حجتالاسلام والمسلمین دکتر فقیه اسفندیاری اظهار کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای فرهنگی و اجتماعی حرم مطهر امام رضا علیهالسلام، از زائر بودن به مشارک تبدیل شدن است؛ زیرا زائر امروز دیگر فقط بهرهبردار خدمات حرم نیست، بلکه خود را در ساختن و تداوم این خدمات سهیم میبیند.
وی با بیان اینکه این احساس، پایه شکلگیری نوعی هویت رضوی فراملی است، افزود: در این منظومه، ملیت، زبان و قومیت در درجه دوم قرار میگیرد و آنچه در درجه نخست اهمیت دارد، تعلق به حرم و امام است.
هویت رضوی فراتر از مرزها
معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی با اشاره به حضور گسترده زائران خارجی در حرم مطهر تصریح کرد: شبکهای در حرم شکل گرفته است که در آن، زائر افغانستانی، پاکستانی، عراقی، لبنانی، آذربایجانی، ترکی، آفریقایی و اروپایی نهفقط در صحنهای حرم در کنار هم قرار میگیرند، بلکه در یک پروژه مشترک خدمترسانی نیز با یکدیگر شریک میشوند.
وی ادامه داد: تجربه آستان قدس نشان میدهد اگر این دو سنت در چارچوب مدلهای مدیریتی شفاف، موضوعمحور و آیندهنگر قرار گیرند، میتوانند استقلال مالی یک نهاد دینی را تا حد زیادی تضمین کنند. همچنین این شیوه مدیریتی، امکان برنامهریزی بلندمدت برای خدمات فرهنگی، علمی و رفاهی را فراهم میآورد و مهمتر از همه، پیوند عاطفی و هویتی زائران، بهویژه زائران بینالمللی را از سطح احساس لحظهای به سطح مشارکت پایدار ارتقا میدهد.
حرم مطهر؛ مرکز تمدنی و دیپلماسی فرهنگی جهان اسلام
معاون امور بینالملل آستان قدس رضوی، وقف و نذر را سرمایهای برای امروز و فردای امت اسلامی دانست و گفت: اگر روزی قرار باشد از الگوی مدیریت دینی بر پایه وقف و نذر سخن گفته شود، آستان قدس رضوی یکی از جدیترین نمونههای آن است. این الگو به زبان عمل میگوید که وقف و نذر اگر درست فهم و اداره شوند، تنها ذخیرهای برای آینده نامعلوم نیستند، بلکه سرمایهای زنده برای ساختن امروز حرم و فردای امت به شمار میروند.
وی خاطرنشان کرد: این سرمایه میتواند، حرم را از سطح یک زیارتگاه محلی به سطح یک مرکز تمدنی و دیپلماسی فرهنگی برای جهان تبدیل کند. این مرکزی است که قلب آن در مشهد میتپد، اما طنین اثرگذاری آن در دل میلیونها زائر ایرانی و بینالمللی در سراسر جهان شنیده میشود.
نقش نذورات در توسعه سریع فعالیتهای فرهنگی
فقیه اسفندیاری با تأکید بر کارکرد کلیدی وقف و نذر در استمرار حرکت علمی تصریح کرد: بدون درآمدهای پایدار موقوفات، برگزاری مستمر چنین برنامههایی با هدفگذاری چندزبانه دشوار است. نذوراتی که به کارهای فرهنگی و علمی اختصاص مییابد، امکان انعطاف و توسعه سریعتر طرحهایی مانند ترجمه آثار مهم، انتشار کتابچههای ارزانقیمت برای زائران خارجی و برگزاری نشستهای تخصصی برای دانشجویان بینالمللی را فراهم میکند
نظر شما