شهرستان مرزی سرخس، نگینی در شمال شرقی ایران، در منتهیالیه این استان واقع شده و بهعنوان دروازه طلایی ارتباط با کشورهای آسیای میانه، نقشی حیاتی در کریدورهای بینالمللی ایفا میکند.
این منطقه، احیاکننده مسیر تاریخی «جاده ابریشم نوین» بوده و تقاطع استراتژیک دو شاهراه جهانی را در خود جایداده است، اول، کریدور شمال - جنوب که کشورهای آسیای مرکزی و روسیه را به خلیج فارس و آبهای آزاد متصل میکند و با کاهش قابلتوجه هزینهها و زمان حمل، مزیت رقابتی بالایی ایجاد میکند؛ و دوم، کریدور شرق–غرب، که زمان ترانزیت کالا از مسیرهای دریایی طولانی را به ۱۵ روز از طریق شبکه ریلی سرخس، کاهش میدهد.
این موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد، سرخس را به محوری کلیدی در تجارت و ترانزیت منطقهای و جهانی، تبدیل کرده است.
گزارش عملکرد منطقه ویژه اقتصادی سرخس: حاصل یک سرمایهگذاری بلندمدت
در اردیبهشــت مــاه ۱۳۷۵ رویــداد بــی نظیــر افتتــاح و بهــره بــرداری از راه آهــن مشــهد _ســرخس _تجــن و هم زمــان آغـاز بـه کار رسـمی منطقـه ویژه اقتصادی سـرخس اتفاق افتـاد و مطابق مصوبـه هیئـت وزیـران، ۵۲۹۰ هکتـار از اراضی شـهر سـرخس تحـت عنـوان ایـن منطقـه ویـژه اقتصـادی ثبـت و رسـمیت یافـت.
حضـور روسـای جمهـوری و ســران بیــش از ۷۰ کشــور جهــان در منطقــه ویــژه اقتصــادی سـرخس در مراسم افتتاح، نشـان از اهمیـت فـوق استراتــژیکی این مـکان در جغرافیـای اقتصـادی جهـان بـود که از ۵۲۹۰ هکتار، ۲۶۰۰ هکتار از آن محصور و مورد تأیید گمرک است، این منطقه صرفاً یک محدوده گمرکی یا صنعتی نیست، بلکه مجموعهای یکپارچه از زیرساختهای پیشرفته حملونقل، انبارداری، لجستیک، تولید و خدمات است.
درآسـتانه ورود بـه هـزاره سـوم، منطقـه ویـژه اقتصـادی سـرخس زیرسـاخت هـای لازم را بـرای تبدیـل شـدن بـه یـک مرکـز و هــــاب بـزرگ صنعتـی وتجـارت در حـد قابـل قبولـی، فراهـم کـرده اسـت.
در گزارشی که ازنظرتان میگذرد، ضمن تشریح اقدامات شاخص زیرساختی که پیش از تبدیل منطقه به منطقه آزاد به سرانجام رسیده، به نتایج آماری و اخبار کلیدی عملکرد سال ۱۴۰۴ نیز پرداخته میشود.
تشریح اقدامات شاخص زیرساختی منطقه ویژه اقتصادی سرخس
۱- توسعه و جانمایی وسعت ۵۲۹۰ هکتاری
تثبیت و احاطه محدوده وسیع منطقه و اخذ مجوزهای گمرکی برای محصورسازی ۲۶۰۰ هکتار، امکان ارائه خدمات یکپارچه گمرکی و تفکیک منطقه به ۹ زون تخصصی (صنعتی، لجستیک، گوگردی و...) را برای استقرار سرمایهگذاران، فراهم ساخت.
۲- احداث شبکه ریلی (عریض و نرمال)
احداث و توسعه ۴۹ کیلومتر خطوط ریلی عریض و نرمال، سایت ریلی و زیرساختهای تخلیه و بارگیری برای اتصال ایران به کشورهای آسیای مرکزی، امکان ورود و تخلیه مستقیم واگنهای خارجی را، فراهم آورده است.
۳- احداث جاده اختصاصی ترانزیتی تا نقطه صفر مرزی
طراحی و اجرای محور ترانزیتی اختصاصی و به طول ۱۲ کیلومتر از قلب منطقه ویژه تا نقطه صفر مرزی محصور شــده است.
۴ - توسعه زیرساختها و مبادی یکپارچه گمرکی
ایجاد محوطهها و تأسیسات گمرکی، مسیرهای ورود و خروج و زیرساختهای مورد نیاز برای کنترل و ترخیص کالا و اتوماسیون کامل تشریفات گمرکی، تردد روزانهی صدها کامیون را تسهیل کرده و زمان فرآیندهای ترخیص کالا را، به حداقل رسانده است.
۵- احداث فرودگاه بینالمللی الماس سرخس
وجـود فـرودگاه بیـن المللـی سـرخس واقـع در محـدوده گمرکـی و قانونـی منطقـه ویـژه اقتصـادی بـا امتیـاز مـرز کیلومتـر و عـرض ۶۰ متـر هوایـی و طـول بانـد تقریبـی ۴ بـا قابلیـت فـرود و پـرواز انـواع هواپیماهـای پهـن پیکـر اسـت.
۶- توسعه انبارهای لجستیکی و باراندازها
احداث بیش از ۱۹۰ هزار مترمربع انبار مسقف، باراندازهای روباز استاندارد و مخازن سوختی با ظرفیت ۱۱ هزار مترمکعب، ظرفیت نگهداری و تخلیه و بارگیری سالانه میلیونها تن کالای اساسی و ترانزیتی را، ایجاد کرده است.
۷- ساخت سردخانه بزرگ دو مداره
طراحی و بهرهبرداری از سردخانه دومداره (بالای صفر و زیر صفر) با ظرفیت ۴ هزار تن جهت نگهداری محصولات کشاورزی، فاسدشدنی و مواد غذایی صادراتی و ترانزیتی به کشورهای مقصد.
۸- احداث پسکرانه و پارکینگ بزرگ کامیونی؛ ایجاد سامانههای پسکرانهای و پارکینگهای مجهز کامیونی همراه با امکانات رفاهی کامل برای رانندگان ترانزیت داخلی و خارجی، جهت ساماندهی صفوف مرزی و جلوگیری از توقفهای طولانی در پشت مرز.
۹- پارک بیــن المللی لجسـتیک سرخـس
انجــام امــور حمــل و نقلــی و ارتبــاط بیــن کشــورها بــه صــورت مجتمــع، مدیریــت و اجــرای قوانیــن بین المللــی و قوانیــن کشــورهای در مســیر کریــدور، مدیریــت نــاوگان، رهگیــری کالا، اجــرای امــور حقوقــی، تنظیــم و نظــارت بــر قراردادهــا، توافــق بــا مشــتریان و کارگــزاران، تعییــن واسـتعلام قیمـت، عـوارض و تعرفه هـا، پرداخـت هزینه هـا و وصـول درآمدهـا، ایجـاد و مدیریـت ارتباطـات دو و چنـد جانبـه، تامیـن مالـی، سـرمایه گذاری و توسـعه و ... از جملـه اقداماتــی اســت کــه در قالــب مدیریــت زنجیــره تامیــن توسـط شـرکت پـارک بین المللـی لجسـتیک سـرخس، ارائـه میشود.
۱۰- آمادهسازی اراضی و زیرساختهای صنعتی
اجرای شبکههای جامع آب، برق صنعتی، خط لوله ۴۸ اینچ گاز و فیبر نوری در زونهای ۹گانه، زمینهساز واگذاری اراضی آماده به سرمایهگذاران و راهاندازی واحدهای تولیدی و پردازشی، شده است.
۱۱- ایجاد پارک گوگردی و توسعه زنجیره ارزش
پارک گوگردی درراستای کاهش خام فروشـــی گوگــــرد، توسعه زنجیره ارزش گوگرد در کشـور، قطع وابستگی به واردات کـــودهای شیمیایــی احداث شد که ظرفیت بالای تولید گوگــــرد در ترکمنستان و کشـــورهای منطقــه بیش از ۱.۵ میلیون تن ترانزیت ســـالانه از مرز ســـرخـس را، داراست.
۱۲ - توسعه زیرساختهای ذخیرهسازی و انرژی
احداث مخازن ۱۱ هزار مترمکعبی ذخیرهسازی فرآوردههای نفتی و سوخت، در کنار بهرهگیری از ظرفیت نیروگاه ۵۵۰ مگاواتی شمس سرخس جهت تامین پایداری انرژی واحدهای صنعتی و تجاری.
۱۳- تجهیز منطقه به سامانههای پیشرفته کنترل و بازرسی (X-Ray)
ایجاد و توسعه محوطههای بازرسی و برنامهریزی برای استقرار X-Ray کامیونی به منظور افزایش دقت و سرعت کنترل کالا.
۱۴- توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (فیبر نوری)
اجرای شبکه فیبر نوری اختصاصی و زیرساختهای ارتباطی مدرن جهت ارائه خدمات دیتا به شرکتهای حملونقلی، کارگزاران گمرکی و سامانههای هوشمند پایش تردد، که منجر به کاهش توقف کامیونها به حدود ۱.۵ روز شده است.
۱۵- توسعه فعالیتهای تجاری و صادراتی
ایجاد بستر مناسب که منجر به صادرات ۱۷۵ میلیون دلاری و جابهجایی ۲.۶ میلیون تن کالا در سال گذشته شده و جذب شرکتهای بزرگ تجاری از کشورهای چین، ترکیه و افغانستان را، به همراه داشته است.
۱۶- احداث بازارچه و فضاهای خدماتی و عمومی
توسعه فضاهای نمایشگاهی، بازارچههای تجاری، شعب بانکها، دفاتر بیمه و کارگزاریهای گمرکی (با استقرار ۵۰۰ نماینده شرکت) جهت ارائه خدمات کامل پشتیبانی تجارت در یک نقطه.
۱۷- جذب و حمایت گسترده از سرمایهگذاران؛ واگذاری اراضی، ایجاد زیرساختهای سرمایهگذاری و پیگیری پروژههای صنعتی، تولیدی، تجاری و لجستیکی با هدف افزایش سرمایهگذاری و اشتغال.
۱۸- تقویت جایگاه منطقه در کریدورهای بینالمللی
توسعه زیرساختها با هدف تبدیل منطقه ویژه اقتصادی سرخس به یکی از مراکز مهم لجستیکی و ترانزیتی شرق کشور و دروازه ارتباطی ایران با آسیای مرکزی و چین
دستاوردهای کلیدی و آمارهای عملکردی (۱۴۰۳-۱۴۰۴)
در راستای اهـم اقـدامات معـاونت اقتصادی و بازرگانـی میتوان به ۴ میلیـون دلار، تـــراز تجــاری، ۱۰۰ درصــد رشــد اشـــتغال، ۷۰ درصد رشـد سرمایه گذاری داخلی، ۴۰ درصد رشــد سرمایهگذاری خارجی، صدور مجوز سرمایه گذاری در کمتــر از یـک هفتـه و تجمیع گمرکات و شبانه روزی شدن خدمـــات درب صـــادرات در سال ۱۴۰۳-۱۴۰۴، اشاره کرد.
همچنین در حوزهی املاک و اراضی بنیاد رضوی اقداماتی زیر انجام شده است:
صدور اعتبارنامه رایگان منازل مسکونی روستایی، احداث ۶واحد استادسرا برای اساتید حوزه علمیه امام رضا علیه السلام در سال ۱۴۰۱، تخصیص واگذاری زمین به بهزیستی جهت ساخت منازل مسکونی برای مددجویان تحت پوشش در شهرستان سرخس و مزداوند به تعداد ۲۹قطعه، تخصیص واگذاری زمین به کمیته امداد امام خمینی (ره) جهت ساخت منازل مسکونی برای مددجویان تحت پوشش در شهرستان سرخس و مزداوند به تعداد ۲۸قطعه، احداث دو مدرسه ۶کلاسه سال ۱۳۹۸، ساخت مجموعه ورزشی در روستای قوش خزایی و کندکلی، کمک به شهرداری شهر سرخس جهت بازگشایی خیابان ثارالله جمعاً واگذاری تعداد ۲۹قطعه زمین، استفاده از غرفههای شرکت برای بازارچه اشتغال کمیته امداد.
تخصیص واگذاری زمین ۳۰۰۰متر مربع برای مشارکت با مرکز خدمات حوزه علمیه خراسان رضوی به صورت مساعدت، واگذاری قطعات مسکونی به ورزشکاران دارای مدال کشوری و نخبگان دارای مدال المپیاد و همچنین خانوادههای دارای فرزند سه قلو به بالا به صورت اقساط، مساعدت در دریافت بدهی اقشار آسیب دیده و دارای بیماری خاص، مساعدت در دریافت حق تقدیمی منازل مسکونی در بافت قدیم شهر سرخس، عباس آباد و مزداوند، مساعدت و تخفیف و تقسیط بابت بدهی مستأجرین بابت حق تقدیمی و اجور اراضی کشاورزی.
واگذاری زمینها با کاربری خدماتی واقع در محدوده روستاها، واگذاری زمین جهت توسعه مسجد در شهر مزداوند، واگذاری زمین به شهرداری مزداوند جهت احداث مجتمع خدماتی رفاهی، از جمله این اقدامات در حوزه املاک و اراضی بنیاد رضوی است.
حوزه کشت و صنعت
کشت و صنعت سرخس، از مجموعههای تابعه بنیاد رضوی، با وسعت ۲۳۰۰ هکتار اراضی و ۳۴ حلقه چاه فعالیتهای مهمی را در زمینه کشاورزی و دامپروری انجام میدهد. اقداماتی از جمله، ۱۹۴ هکتار باغ پسته، ۲۳۰ هکتار باغ پسته بصورت مشارکتی، ۱۵۰ هکتار باغ گردو توسط این کشت و صنعت ایجاد شده است.
در حوزهی کشاورزی حدود ۱۰۰۰ نفر مستقیم و غیر مستقیم در کشت و صنعت سرخس، مشغول به فعالیت هستند.
در زمینه تامین علوفه سالیانه ۱۰۰۰۰ تن ذرت علوفهای و حدود ۲۰۰۰ تن یونجه تولید میشود. این کشت و صنعت دارای ۲۳۰۰ راس دام سبک است که با پرورش دامهای اصلاح شده باعث افزایش راندمان تولید در این منطقه شده است.
همچنین در این مجموعه سالیانه حدود ۱۵۰۰ تن غله شامل گندم و جو، تولید میشود.
۱- تحول در اشتغال و نرخ بیکاری:
نرخ بیکاری در شهرستان سرخس از ۱۹ درصد به ۱۲ درصد کاهشیافته است. در حال حاضر، حدود ۱۷۰۰ نفر بهصورت مستقیم در مجموعه منطقه و واحدهای تولیدی و خدماتی مستقر در آن مشغول به کار هستند و ۵۰۰ نماینده شرکتهای حملونقل، کارگزاران گمرکی و صاحبان کالا نیز در منطقه فعالیت دارند که در مجموع، اشتغال مستقیم برای ۲۵۳۵ نفر، فراهم شده است.
۲- رشد جهشی شاخصهای مالی در آمارهای مالی مجامع ۱۴۰۴:
در مجمع عمومی و سال مالی ۱۴۰۴ موسسه منطقه ویژه اقتصادی سرخس، ۸۲ درصدی درآمد عملیاتی و ۹۵ درصدی سود عملیاتی و ۹۰ درصدی سود خالص در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل افزایش و شاهد رشد ۱۶ درصدی درآمدهای عملیاتی و ۳۱ درصدی سود خالص نسبت به بودجه مصوب سال ۱۴۰۴ بود.
۳- سهم زونها و زیرساختهای کلیدی در پذیرش و ترانزیت کالا:
زونهای منطقه به طور عمده به تفکیک تخصصی تعریف شدهاند؛ ۴۵ درصد به لجستیک و انبارداری، ۳۵ درصد به صنایع تولیدی و صنعتی، و ۲۰ درصد به پارک گوگردی و انرژی اختصاص یافته است. ظرفیتهای زیرساختی شامل ۱۹۰ هزار مترمربع انبار و بارانداز، سردخانه ۴ هزار تنی، مخازن ۱۱ هزار مترمکعبی سوخت و ۴۹ کیلومتر خطوط ریلی داخلی است.
نقش آستان قدس رضوی در تحول سرخس
آنچه در سالهای اخیر در منطقه ویژه اقتصادی سرخس شاهد بودهایم، ثمره یک رویکرد بلندمدت، استراتژیک و پرمخاطره از سوی آستان قدس رضوی است. از سال ۱۳۷۵، آستان قدس رضوی با سرمایهگذاری بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان (۱۰۰ همت)، سنگ بنای توسعه زیرساختهای حیاتی را در این منطقه مرزی و کمتر برخوردار بنا نهاد. این اقدامات، که شامل احداث فرودگاه بینالمللی، توسعه شبکههای ریلی عریض و نرمال، ایجاد انبارهای لجستیکی وسیع، ساخت سردخانهها، توسعه زیرساختهای انرژی و اتصال به شبکههای ارتباطی پیشرفته بوده، تنها اقدامات عمرانی نبودند؛ بلکه بسترسازی بنیادینی برای جذب سرمایهگذاریهای خرد و کلان، ایجاد اشتغال پایدار و ارتقاء جایگاه ایران در کریدورهای تجاری بینالمللی، محسوب میشدند.
این سرمایهگذاریهای عظیم و پایدار، پیشزمینهی اصلی و عامل کلیدی در تبدیل منطقه ویژه اقتصادی سرخس به منطقه آزاد بود. بدون این زیرساختهای قدرتمند و جامع که حاصل بیش از دو دهه تلاش بیوقفه آستان قدس رضوی است، صرفاً ارتقاء عنوان منطقه ویژه به آزاد، نمیتوانست چنین تحول شگرفی را رقم بزند. این سرمایهگذاریها نه تنها اقتصاد شهرستان سرخس را متحول کرده، نرخ بیکاری را به طور چشمگیری کاهش داده و معیشت مردم را بهبود بخشیده، بلکه موقعیت استراتژیک ایران را در تجارت منطقهای و جهانی نیز تقویت نموده است.
به جرأت میتوان گفت، اقدامات آستان قدس رضوی در سرخس، نمونهای بارز از نقشآفرینی مسئولیتپذیری اجتماعی سازمانهای بزرگ در محرک توسعه منطقهای و ایجاد توازن اقتصادی در کشور است.
نظر شما