atabenews

محمدجواد هوشیار حاجیان یزدی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

آل‌بویه چگونه عزاداری عاشورا را به یک شعائر عمومی تبدیل کرد؟

امروز آیین‌های عزاداری محرم، از دسته‌های سینه‌زنی و نوحه‌خوانی تا تعطیلی بازارها در روز عاشورا، بخشی از هویت فرهنگی و دینی شیعیان به شمار می‌رود؛ اما این سنت‌های ماندگار از چه زمانی و با چه پشتوانه‌ای شکل گرفت؟ محمدجواد هوشیار حاجیان یزدی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در این یادداشت با نگاهی به تاریخ حکومت آل‌بویه، نقش این سلسله شیعی را در علنی‌سازی و نهادینه‌کردن آیین‌های سوگواری حسینی بررسی کرده است. مشروح این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا نوری کوهبنانی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

اسیران کربلا؛ راویان نهضتی که تاریخ را تغییر داد

اگر عاشورا با خون سیدالشهدا (ع) ماندگار شد، این پرسش همچنان پیش روی تاریخ است که پیام این نهضت چگونه از میان شمشیرها و تبلیغات حکومت اموی، به نسل‌های بعد، رسید. حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا نوری کوهبنانی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در یادداشتی با عنوان «نقش جهاد تبیینِ اسیران کربلا در ماندگاری نهضت حسینی»، با تبیین جایگاه حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) در ادامه رسالت عاشورا، نشان می‌دهد چگونه اسارت اهل‌بیت (ع) به رسانه‌ای برای افشای حقیقت و شکست پروژه تحریف بنی‌امیه تبدیل شد. مشروح این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر مهدی مردانی گلستانی، پژوهشگر و عضو هیئت علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

حضرت رقیه(س)؛ روایت‌گر مظلومیت عاشورا و افشاگر چهره یزیدیان

در میان چهره‌های کوچک اما اثرگذار واقعه عاشورا، نام حضرت رقیه(س) با روایتی از داغ، مظلومیت و افشاگری گره خورده است؛ دختری که اندوه کودکانه‌اش در خرابه شام، تنها مرثیه‌ای برای پدر نبود، بلکه به زبان رسای مظلومیت کربلا بدل شد.

دکتر یاسر دلشاد،عضو هیئت علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

عاشورا و حق شنیدن حقیقت؛ تأملی در نسبت نهضت حسینی با حقوق طبیعی انسان

یادداشت| در میانه غوغای عاشورا، امام حسین (ع) حتی در واپسین لحظات نیز از حقی سخن می‌گوید که پیش از هر قانون و قدرتی، در سرشت انسان ریشه دارد: حق شنیدن، حق اندیشیدن و حق انتخاب آگاهانه. دکتر یاسر دلشاد، پژوهشگر و عضو هیئت علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در این یادداشت با نگاهی به بخشی از خطبه سیدالشهدا (ع) در روز عاشورا، نسبت قیام حسینی با حقوق طبیعی را بررسی کرده و نشان داده است که چگونه امام (ع)، حتی در میدان نبرد، بر کرامت انسان، حق هدایت، آزادی تأمل و مسئولیت متقابل انسانی تأکید می‌کند. مشروح این یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

روایتی از مقتل‌خوانی روز عاشورا در بارگاه منور رضوی؛

لبیک به وصیت «فَابْکِ لِلْحُسَیْن» امام رضا (ع) در سوگ سیدالشهدا

در گستره بی‌کران تاریخ، هیچ روزی به سنگینی و گدازندگی روز عاشورا بر تقویم بشریت ننشسته است. عاشورا، فراتر از یک واقعه، آتشی است که در جان زمان افتاده و هیچ غمی به سنگینی مصیبت شهادت حضرت سیدالشهدا (ع) رخ نداده است، حادثه‌ای عظیمی که نینوا را برای همیشه تاریخ به آوردگاه ابدی تقابل حق و باطل و عشق و نفرت تبدیل کرده است.

خانم فاطمه محمدی، استاد حوزه علمیه خواهران

‏فتح نهایی در غروب عاشورا تجلی پیروزی خون بر شمشیر

به شب دهم محرم رسیدیم؛ شبی که تمام تاریخ در آن فشرده شده و عالم در آستانه جان‌سوزترین وداع خویش قرار گرفته است.

راهبردهای امام رضا (ع) نسبت به اقامه عزا برای امام حسین (ع)

کارکردها و آثار عزاداری در سیره امام رضا علیه‌السلام

اشاره: عزاداری ریشه در تاریخ و فرهنگ اسلامی دارد و در سیره و سبک زندگی اهل بیت (ع) بارها موردتأکید قرار گرفته است. برپایی مجالس عزاداری به‌ویژه برای امام حسین (ع) باهدف بیان و تبیین معارف اهل‌بیت (ع) در طول تاریخ الهام‌بخش ارزش‌هایی چون: صبر، جوانمردی، ایثار، جهاد در راه خدا، قیام در برابر ظلم و شجاعت و فداکاری بوده و روح تعاون، اتحاد و نهضت در مقابل طاغوت را به ملت‌ها آموخته و به پاسداری از ارزش‌های دینی و سنت‌های نبوی و در نهایت شکوفایی تمدن بزرگ اسلامی کمک کرده است.

مصطفی جلیلیان مصلحی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

شعر متعالی عاشورایی؛ از نوآوری زبانی تا کارکردهای اجتماعی

شعر آیینی، به‌ویژه در ساحت عاشورایی آن، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی و تحلیل است؛ نه فقط برای پاسداشت یک سنت ادبی-مذهبی، بلکه برای فهم ظرفیت‌های زبانی، معرفتی و اجتماعی آن در مواجهه با انسان معاصر. مصطفی جلیلیان مصلحی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در این یادداشت با تکیه بر ضرورت واکاوی شعر آیینی معاصر، به مؤلفه‌های شعر متعالی عاشورایی و کارکردهای آن در عبور از توصیف‌های ظاهری، نوآوری در زبان و بازنمایی مفاهیمی، چون عدالت، آزادگی و مقاومت پرداخته است. مشروح یادداشت را در ادامه می‌خوانید:

استاد فاطمه حیدری، استاد حوزه و دانشگاه

‏شکوه وفاداری در برابر وسوسه سازش

در نهمین شب از ماه محرم، جان‌ها به‌سوی فراتی پر می‌کشد که شاهد بزرگ‌ترین آزمون وفاداری در تاریخ بود. حضرت عباس (ع) نه‌فقط یک جنگاور، بلکه نماد بصیرتی است که در اوج بحران، فریب امان‌نامه‌های دشمن را نخورد و با ایستادگی خود، معنای حقیقی ولایت‌پذیری را ترسیم کرد. این یادداشت به بررسی این حقیقت می‌پردازد که چگونه علم‌دار کربلا با رد پیشنهاد سازش، جبهه حق را از یک صلح تحمیلی و ذلت‌بار نجات داد.

دکتر محمود ملکی، معاون علمی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

پیمانی گسسته؛ تحلیل جامعه‌شناختی خیانت در آیینه عاشورا

در تحلیل رفتارهای جمعی و روان‌شناسی پیمان‌شکنی، قرآن کریم الگوهای دقیقی را ارائه می‌دهد که در تاریخ عاشورا به شکلی عینی تجسم یافته است.

چگونه ناگواری‌های جهاد به برکات الهی تبدیل می‌شوند؟

شیرینی شهادت در تلخی نبرد

با فرارسیدن شب ششم ماه محرم، جان‌های مشتاق بار دیگر به سوی حماسه‌آفرینی نوجوانی پر می‌کشد که با وجود سن کم، درس بزرگ عشق و ایثار را به بشریت آموخت.

وقتی کوچک‌ترین سرباز بزرگ‌ترین رسواگر تاریخ می‌شود

‏سند رسوایی ستمگران بر جریده عالم...

در هفتمین شب از ماه محرم، به نام سرباز کوچکی می‌رسیم که با خون خود، بزرگ‌ترین خطبه تاریخ را در سکوت فریاد زد. حضرت علی‌اصغر (ع)، تجسم مظلومیتی است که هیچ منطق بشری نمی‌تواند در برابر آن سکوت کند.

حجت‌الاسلام دکتر سیدمجتبی عصیری

چگونه در غوغای فتنه‌ها صفوف حق و باطل جدا می‌شوند؟

یادداشت| با طلوع هلال محرم و آغاز ایام سوگواری سیدالشهدا(ع)، فضای جان و جهان رنگ و بوی حماسه و ایثار به خود گرفته است. روز اول این ماه که به نام نامی حضرت مسلم بن عقیل(ع) پیوند خورده، در حقیقت سرآغاز آزمونی بزرگ برای سنجش اراده‌ها و وفاداری‌هاست. کارشناس دینی در این مطلب، به تبیین ابعاد این سنت الهی در طلیعه محرم پرداخته است.

از گاندی تا کشیشان مسیحی؛ راز دلبستگی آزادگان جهان به امام حسین(ع)

عاشورا سال‌هاست از مرزهای تاریخ عبور کرده و حسین‌بن‌علی(ع) دیگر تنها نامی آشنا برای مسلمانان نیست؛ او به نماد جهانی آزادگی، کرامت و ایستادگی در برابر ظلم بدل شده است. از کشیشان مسیحی و متفکران غربی گرفته تا رهبران و اندیشمندان هندو، بسیاری کوشیده‌اند راز ماندگاری مردی را روایت کنند که با خون خود، مرز میان عزت و ذلت را برای همیشه روشن ساخت. علی اکبری چناری، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، در این یادداشت نگاهی دارد به بازتاب شخصیت و قیام سیدالشهدا(ع) در نگاه اندیشمندان غیرمسلمان؛ نگاهی که نشان می‌دهد پیام عاشورا، زبان مشترک همه آزادگان جهان است.

دکتر عبدالله صلواتی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی،

کربلا؛ از واقعه‌ای در تقویم تا منظومه‌ای برای تنظیم زندگی

با طنین دوباره کاروان محرم، جان‌های مشتاق بار دیگر به سمت قبله‌گاه آزادگی متمایل شده‌اند؛ اما فراتر از آیین‌های سوگواری، یک پرسش کلیدی در برابر انسان معاصر قد علم کرده است: «کربلا چگونه می‌تواند از یک حادثه محصور در سال ۶۱ هجری، به راه‌حلی جاری و هویت‌بخش برای چالش‌های امروز ما، بدل شود؟»

محمدحسین محمدپور، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

راز ماندگاری نهضت حسینی در پیوند فضیلت و مسئولیت است

یادداشت| در عصر بحران‌های هویتی و فرسایش ارزش‌ها، بازخوانی واقعه عاشورا از منظر اخلاق یک ضرورت گریزناپذیر است. بسیاری از ابعاد حرکت امام حسین (ع) تنها زمانی به‌درستی درک می‌شود که از دریچه مفاهیم اخلاقی به آن بنگریم.

‏بررسی ابعاد معرفتی ورود کاروان حسینی به کربلا و تقابل اراده‌ها

میراث ماندگار نینوا

با فرارسیدن دومین روز از ماه محرم، کاروان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) به سرزمینی قدم نهاد که جغرافیای آن تا همیشه تاریخ، مرز میان عزت و ذلت باقی ماند. این حضور، فراتر از یک توقف ساده، آغازگر فصلی نوین در الهیات مقاومت و ایستادگی است. کارشناس دینی در این نوشتار، به تبیین چرایی انتخاب آگاهانه این مسیر و پیام‌های راهبردی آن پرداخته است.

مهدی گنجی مهنه، عضو دبیرخانه خدمت علمی آستان قدس رضوی

از طفل شیرخوار شهید در کربلا تا کودکان میناب؛ نهضت ذلت‌ناپذیری ادامه دارد

ماه محرم هر سال فرصتی برای بازخوانی پیام‌های جاودانه نهضت عاشوراست؛ مکتبی که مفاهیمی، چون عزت، مقاومت، آزادگی و ایستادگی در برابر ظلم را به میراثی ماندگار برای ملت‌ها تبدیل کرده است.

دکتر ابراهیم دانشی‌فر رئیس دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)

ضرورت تعمیق پیوند نظام حکمرانی با دانشگاه‌ها

با فرارسیدن ماه محرم، ماهی که یادآور مکتب آگاهی، مسئولیت و مجاهدت در راه حقیقت است، بازخوانی اندیشه و سیره شخصیت‌هایی که عمر خود را صرف اعتلای جامعه اسلامی کرده‌اند، معنایی عمیق‌تر می‌یابد.

دکتر محسن رجبی قدسی، پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی

مباهله و رهاوردهای فرهنگی و اجتماعی آن

هم زمان با فرارسیدن روز مباهله، دکتر محسن رجبی قدسی، پژوهشگر همکار بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، در یادداشتی به تبیین ابعاد فرهنگی و اجتماعی این رخداد مهم تاریخ اسلام پرداخته است.

محمد یعقوبی| مدیر زیارتگاه شهید آیت‌الله سید حسن مدرس (ره)

ستاره‌ای در سحرگاه «ابواء»؛ نگاهی به سیره و استقامت باب‌الحوائج (ع)

در دورانی که غبار استبداد عباسی، فضای سیاسی و اجتماعی جهان اسلام را به خفقانی سنگین کشانده بود، ستاره‌ای در افق «ابواء» طلوع کرد که «عبد صالح»، نام گرفت.

امام محمدباقر (ع)؛ معمار تمدنِ اسلامی و احیاگرِ میراث نبوی

یادداشت |دوران امامت حضرت امام محمدباقر (ع) (۱۱۴-۵۷ هجری)، دورانی بود که اسلامِ سیاسی و فکری، پس از واقعه کربلا و دوره‌هایِ شدید سرکوب، در معرض «استحاله» قرار داشت.

پیام رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی به مناسبت روز ارتباطات و روابط عمومی

به مناسبت روزارتباطات وروابط عمومی ،پیامی توسط رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی،صادر شد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین دکتر علیرضا احمدی قره زاغ _ نویسنده، پژوهشگر، مدرس حوزه و دانشگاه

امام جواد (ع)؛ کابوس خاموش خلافت عباسی بحران مشروعیت عباسیان و ظهور امامِ شکست‌ناپذیر

شهادت امام محمدتقی (ع) در بستر یکی از عمیق‌ترین بحران‌های مشروعیت خلافت عباسی رخ داد.

مدیرعامل شرکت صنایع، معادن و عمران رضوی

نقش پنل‌های مسلح در ایمن‌سازی مدارس؛ رویکردی نو برای ساخت‌وساز آموزشی کشور

ایمنی فضاهای آموزشی در کشور، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، یکی از دغدغه‌های مهم حوزه توسعه و عدالت آموزشی است.

خورشید ذی‌القعده؛ در فضیلت و اهمیت روز زیارتی امام هشتم (ع)

ماه ذی‌القعده را به واسطه وقوع پیوندهای عمیق با حیات نورانی امام علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع)، می‌توان به‌حق «ماه امام رضا» نامید؛ ماهی که با ولادت خواهر بزرگوارشان آغاز شده، با میلاد پربرکت خود ایشان ادامه می‌یابد و با شهادت فرزند دلبندشان، حضرت جواد (ع) به پایان می‌رسد.

واکاوی نقش درون‌زایی، مقاوم‌سازی و مردمی‌سازی در اقتدار اقتصادی

با توجه به فراز و نشیب‌های اخیر در جنگ تحمیلی سوم، تبیین راهبردهای پایداری و تاب‌آوری ملی در نظام اقتصادی کشور بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. به‌همین منظور، عضو دبیرخانه خدمت علمی سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی در یادداشتی تحلیلی به واکاوی نقشه راه عبور از چالش‌های ارزی و تحریمی پرداخته است.