به گزارش عتبه نیوز، همایش علمی مسئله‌محور «فقه نظامات اجتماعی در سیره رضوی» با حضور اندیشمندان و پژوهشگران حوزه فقه و کلام برگزار شد، در این نشست تخصصی، حجت‌الاسلام جمال نبوی، عضو حلقه اجتهادی فقه نظام اجتماع مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ع)، با ارائه مقاله‌ای علمی به تبیین جایگاه راهبردی «عدالت تشریعی» در سیره و روایات حضرت رضا (ع) پرداخت و تأکید کرد: شریعت اسلامی بر پایه مصالح و مفاسد واقعی بنا شده است و عدالت اجتماعی، نه تنها یک آرمان، بلکه زیربنای اصلی جعل احکام الهی و بنیان تشکیل تمدن اسلامی در نگاه عالم آل محمد (ع) است.

عدالت؛ ملاک اصلی جعل احکام الهی

حجت‌الاسلام نبوی، در ابتدای سخنان خود با تقسیم‌بندی معارف دین مبین اسلام به سه حوزه عقاید، اخلاق و شریعت، اظهار کرد: بر اساس آموزه‌های مستخرج از معارف امام رضا (ع)، شریعت اسلامی مبتنی بر مصالح و مفاسد واقعی است. یکی از بنیادین‌ترین ملاک‌هایی که شریعت الهی بر آن استوار است، مفهوم «عدالت» و به ویژه «عدالت اجتماعی» است. در واقع، فلسفه وجودی شریعت، اقامه عدالت در جامعه و جلوگیری از ظلم است و تحقق شریعت الهی بدون برپایی عدل ممکن نیست.

وی با اشاره به اصطلاح «عدالت تشریعی» خاطرنشان کرد: بنا شدن شریعت بر پایه عدالت، در نگاه فقهی ما عدالت تشریعی نامیده می‌شود. این مفهوم نشان می‌دهد که نقطه مرکزی تمامی احکام و نظامات اجتماعی، تأمین حقوق آحاد جامعه و برقراری توازن عادلانه در ساختارهای حکومتی است.

حاکمیت عادل و حقوق اقلیت‌ها در سیره رضوی

عضو حلقه اجتهادی فقه نظام اجتماع، لزوم وجود حکومت عادل را از محورهای کلیدی در روایات رضوی برشمرد و افزود: از منظر امام رضا (ع)، غرض اصلی از تشکیل حکومت، تحقق عدالت اجتماعی است. حاکم جامعه اسلامی وظیفه دارد با اجرای دقیق شریعت، بستری فراهم کند که در آن هیچ حقی ضایع نشود. این موضوع یکی از ارکان مهم برای شکل‌گیری یک تمدن عدالت‌محور در تراز آموزه‌های اهل‌بیت (ع) است.

وی در ادامه به یکی دیگر از ابعاد درخشان عدالت اجتماعی در روایات رضوی اشاره کرد و گفت: توصیه به رعایت حقوق اجتماعی اقلیت‌های مذهبی (اهل کتاب) از جمله موارد مورد تأکید حضرت است. امام رضا (ع) حتی در موضوعاتی مانند وصایای اهل کتاب، بر لزوم رعایت عدالت تأکید دارند که این نشان‌دهنده جامعیت نگاه شریعت به حقوق تمامی انسان‌ها در سایه حکومت اسلامی است.

ارکان سه‌گانه عدالت تشریعی در تمدن اسلامی

حجت‌الاسلام نبوی در جمع‌بندی مباحث خود در این همایش علمی، سه محور اصلی را برای تبیین عدالت تشریعی معرفی کرد و بیان داشت::تبعیت احکام از مصالح و مفاسد واقعی»، «رعایت عدالت در قبال اقلیت‌ها» و «لزوم وجود عدالت در حاکم جامعه»، ارکان سه‌گانه‌ای هستند که در روایات امام رضا (ع) بر آنها تأکید شده است. بررسی دقیق این روایات نشان می‌دهد که پیوند عمیقی میان جعل شرایع الهی و ضرورت تحقق عدالت در لایه‌های مختلف جامعه وجود دارد که باید سرلوحه تدوین نظامات اجتماعی امروز، قرار گیرد.