برای عاشقان و محبان اهل (ع) کرامت نه یک اتفاق سالانه، که موسم تجدید عهد با حقیقتی است که قرنهاست روح این سرزمین را زنده نگاه داشته است. هر ساله در این ایام، حالوهوای شهرهای ما بهویژه قم و مشهد، تغییری محسوس مییابد؛ گویی ضربان زندگی کند میشود تا دلها فرصت شنیدن داشته باشند. در مشهد، عطر گلاب در صحنها بیشتر میپیچد، صدای کفشداری آرامتر میشود و زائران بیآنکه بگویند، نوعی خضوع مشترک دارند.
دهه کرامت، در حقیقت جشن «کرامت انسان» است؛ زیرا آموزههای رضوی بر بنیانی استوار شده که به انسان کرامت، آزادی در بندگی و آرامش در پناه عقلانیت میبخشد.
حضرت رضا (ع) در میان ائمه (ع) جایگاهی ویژه دارد؛ امامی که با هجرتی ناخواسته، اما تقدیرشده، از مدینه به سوی خراسان آمد تا مشعل هدایت را در سرزمینی دور روشن کند. این هجرت، مسیر تاریخ را تغییر داد. اگر برآیند حضور حضرت را در مشهد مرور کنیم، درمییابیم که ایشان سه بنیان مهم را در این سرزمین پایدار ساختند، "گفتوگوی عقلانی، معنویت آرامبخش و اخلاق اجتماعی". این سه شاخص، هنوز هم در تار و پود حیات فرهنگی ما جاری است و دهه کرامت، بهترین زمان برای بازخوانی آنهاست.
نخستین شاخص، عقلانیت رضوی است. امام رضا (ع) در دورانی زندگی میکردند که فضای فکری جامعه پر از چالشهای کلامی، فلسفی، شبهات اعتقادی و مجادلات مذهبی بود. اما شیوه ایشان در مواجهه با این فضا نه تقابل تنشآفرین بود و نه انزوا، بلکه «گفتوگو بر پایه عقل» را الگو قرار دادند. مناظرههای تاریخی ایشان با اندیشمندان ادیان و مذاهب مختلف نمونهای بیبدیل از احترام، منطق و استواری علمی است. این شیوه، امروز بیش از همیشه برای ما پیام دارد. دهه کرامت یادآور آن است که جامعه دینی باید به عقلانیت، گفتوگو و شنیدن صدای دیگری باور داشته باشد؛ زیرا حقیقت، از مسیر فهم و استدلال تثبیت میشود، نه از مسیر جدال.
شاخص دوم، معنویت آرامبخش است. زیارت امام رضا (ع) همیشه با آرامش پیوند خورده است. شاید هر زائر مشهد، تجربهای مشترک دارد، اینکه حتی پیش از رسیدن به حرم، دلش سبک میشود و شانههایش از بار روزگار رها. این خاصیت تنها یک احساس گذرا نیست؛ بلکه ریشه در حقیقت وجود امام دارد.
امام رضا (ع) در روایات، «ضامن آرامش» دلها توصیف شدهاند و این تضمین، در صحن و سرای ایشان با تمام وجود قابل لمس است. دهه کرامت، فرصتی است برای بازگشت به این آرامش است؛ آرامشی که نه در دوری از جهان، بلکه در حضور در جهان، اما با تکیه بر معنویت، حاصل میشود.
شاخص سوم، اخلاق و کرامت انسانی است. امام رضا (ع) امامی است که مهمترین ویژگی رفتاریاش «گشادهرویی» و «خدمت به مردم» عنوان شده است. بسیاری از احادیث رضوی بر خوشرفتاری، خوشگمانی، مهربانی و مدارا تأکید دارد. حضرت در پاسخ به اینکه بهترین عبادت چیست، «نیکی به مردم» را برتر دانستند.
این پیام، امروز نیز برای ما روشن و ضروری است، جامعهای که بر مدار مهربانی و کرامت بچرخد، جامعهای امنتر، سالمتر و با انسجام بیشتر خواهد بود. دهه کرامت، دعوتی است برای بازگشت به این اخلاق فراموشنشده.
اما دهه کرامت فقط یادآور گذشته نیست؛ نقش امروز جامعه ما را نیز روشن میکند. در سالهای اخیر، مشهد و حرم امام رضا (ع) تبدیل به یکی از بزرگترین میادین خدمت اجتماعی شدهاند؛ گروههای جهادی، خیریهها، موکبها، هیئتها و خادمان بسیاری در طول سال به نیازمندان خدمت میرسانند. این روحیه «خدمت به مردم به نام امام» از مهمترین جلوههای کرامت است. هر بار که به صحن جامع رضوی نگاه میکنیم و انبوه زائران را میبینیم، با خود میگوییم چه خوب که هنوز «خدمت»، زبان مشترک ماست.
دهه کرامت همچنین فرصتی است برای توجه به رسالت فرهنگی امام رضا (ع) است. سخنان آن حضرت درباره علم، دانش، مسئولیتپذیری، آرامش اجتماعی، احترام به انسان و دوری از خشونت، همه ریشه در اندیشهای دارد که میخواهد انسان را «بالنده» ببیند. در یکی از روایتهای مشهور، امام رضا (ع) «نشستن با اهل دانش» را برابر با «عبادت» دانستند. این نگاه، فرهنگ جامعه شیعی را در طول قرنها بهسمت علمدوستی و خردورزی سوق داده است. در دهه کرامت باید این میراث را بازخوانی کنیم و آن را از سطح شعار به سطح عمل ارتقا دهیم.
از منظر خبرنگارانی که در حرمها مشغول خدمتاند، دهه کرامت یک رسالت رسانهای نیز دارد. این ایام باید روایتگر امید باشد.
روایتگر مهربانی باشد، نه روایتگر فاصلهها؛ روایتگر حقیقتی باشد که در دل زیارت نهفته است امید به آیندهای روشنتر، انسانیتر و اخلاقیتر. رسالت رسانهای ما در این ایام، زنده نگاه داشتن همین امید جمعی است. دهه کرامت بیش از هر چیز، یادآور این حقیقت بنیادین است که هر انسان در مسیر زندگی نیازمند پناه است؛ پناهی که نه در قدرت، نه در ثروت و نه در شهرت، بلکه در معنویت، در عشق، در دعا و در امید یافت میشود.
حرم امام رضا (ع) برای میلیونها نفر چنین پناهی است. پناهی که هر بار دلها را جلا میدهد وانسانها را به فطرت خود بازمیگرداند.
این ده روز، فرصت آن است که دوباره از نو بیندیشیم، چگونه میتوانیم رضویتر زندگی کنیم؟ چگونه میتوانیم کرامت را در رفتار روزانه تمرین کنیم؟ و چگونه میتوانیم جامعهای بسازیم که در آن، افراد همانقدر که به رفاه مادی نیاز دارند، از آرامش روحی و اخلاقی نیز بهرهمند باشند؟
دهه کرامت، جشن میلاد دو بزرگوار واجب التعظیم است؛ اما در حقیقت، جشن بازگشت انسان به حقیقت خویش نیز است.
حجت الاسلام والمسلمین علیرضا احمدی قره زاغ _ مدرس حوزه و دانشگاه، نویسنده و پژوهشگر و رئیس اداره موزه حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (س)
نظر شما