به گزارش عتبه نیوز، در پی استمرار طرح علمی روابط عمومی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، یادداشت پیش رو به قلم حجت‌الاسلام دکتر علی الهی خراسانی، به واکاوی این فراز بلند از سیره اخلاقی امام رضا (ع) پرداخته است:

بازتعریف ارزش؛ فراتر از کمّیت‌های مادی

در هندسه اخلاق اسلامی، عیارِ ارزشمندیِ انسان با ترازوی دارایی‌های مادی سنجیده نمی‌شود. امام رضا (ع) در هفتمین ویژگی انسان خردمند، بر انتخاب راهبردی میان «فقر عزتمندانه» و «ثروت ذلت‌بار» دست می‌گذارند. این گزاره، نه دعوتی به فقر، بلکه دعوتی به ترجیحِ «اصالت» بر «منفعت» است. در واقع، فقر در اینجا به معنای انتخابی آگاهانه است که در آن فرد، برای حفظ حریم الهی و اصول انسانی، به محدودیت مادی تن می‌دهد، اما تن به آلودگیِ گناه و فساد نمی‌سپارد.

روان‌شناسیِ معنا؛ رازِ آرامش در ناداری

یافته‌های روان‌شناسی مثبت‌گرا مؤید این حقیقت است که رضایت درونی، بیش از آنکه محصول انباشت ثروت باشد، میوه «انسجام شخصیت» و «معنایافتگی زندگی» است. کسی که برای حفظ ارزش‌های درونی خود هزینه‌ی مادی می‌پردازد، به سطحی از عزت‌نفس و آرامش روانی دست می‌یابد که با هیچ ثروت بادآورده‌ای قابل معاوضه نیست. از این منظر، «فقر فی الله» مسیری است که در آن، هم‌خوانی میان باور و رفتار، سلامت روان را تضمین می‌کند.

فرسایشِ شخصیت در گردابِ توانگریِ آلوده

در مقابل، ثروتی که از مسیرهای غیراخلاقی و ناعادلانه فراهم آید، فرد را دچار «ناهمخوانی شناختی» (Cognitive Dissonance) می‌کند. تنش ناشی از تضاد میان وجدان و رفتار، فرد را ناگزیر به توجیه‌گری یا تغییر نظام ارزش‌هایش می‌کند که نتیجه آن، چیزی جز فرسایش تدریجی شخصیت و زوال یکپارچگی وجودی نیست. عقل کمال‌یافته، به‌خوبی درک می‌کند که بهای این ثروت، ویرانی دنیای درون است و لذا ناداری را بر آن ترجیح می‌دهد.

سرمایه اجتماعی و پایداری اخلاق در جامعه

این آموزه رضوی، ابعادی فراتر از اخلاق فردی دارد. در سطح اجتماعی، زمانی که ترجیحِ پاک‌دستی بر ثروتِ آلوده به یک فرهنگ تبدیل شود، «سرمایه اجتماعی» و «اعتماد عمومی» تقویت می‌شود. جامعه‌ای که در آن خردمندان حاضرند برای حفظ عدالت و صداقت از منافع کوتاه‌مدت چشم‌پوشی کنند، از انسجام و ثباتی بی‌نظیر برخوردار خواهد شد.

هفتمین نشانه عقلانیت، به ما می‌آموزد که کیفیت زندگی، در گرو هماهنگیِ مطلق میان باور و عمل است. خردمند کسی است که می‌داند فقر در مسیر حق، پلی به سوی کمال است، اما ثروتی که مایه دوری از حقیقت باشد، بندی بر پای پرواز انسان خواهد بود.

حجت‌الاسلام دکتر علی الهی خراسانی _ معاون ترویج و اجتماعی‌سازی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی