پایگاه بین المللی اعتاب. امام باقر (ع) در وصیتی به فرزندشان امام صادق (ع) وصیت میکند به مدت ده سال در مراسم جهانی حج و در سرزمین منا به نام و یاد امام باقر (ع) عزاداری و ندبه برای حضرت برگزار شود. این وصیت میان ائمه (ع) منحصر به فرد و قابل توجه و بررسی است.
وصیت امام باقر (ع) به عزاداری ده ساله در مراسم حج و سرزمین منا
این وصیت با سند معتبر در منابع روایی شیعه نقل شده و برخی از بزرگان، سند آن را صحیح و برخی دیگر موثق اعلام کردهاند. مضمون روایت این است که امام باقر (علیهالسلام) قبل از شهادت، به فرزندشان امام صادق (علیهالسلام) وصیت کردند، ده سال در «منا» برایشان عزاداری برپا نمایند و برای مصارف آن از جمله برای نوحهخوان، مقداری پولی را معین کردند.
متن روایت به نقل مرحوم کلینی با سندش این است: «عِدَّةٌ مِنْ اَصْحَابِنَا عَنْ اَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ اَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیهالسّلام) قَالَ قَالَ لِی اَبِی یَا جَعْفَرُ اَوْقِفْ لِی مِنْ مَالِی کَذَا وَ کَذَا لِنَوَادِبَ تَنْدُبُنِی عَشْرَ سِنِینَ بِمِنًی اَیَّامَ مِنًی» ( اصول کافی، ج۵، ص۱۱۷، ح۱)؛ یونس بن یعقوب از امام صادق (علیهالسّلام) نقل میکند که آن حضرت فرمود: پدرم به من فرمود: ای جعفر! از مال من فلان مبلغ را وقف کن تا نوحه سرایان در ایام حج در منی به مدت ده سال برایم نوحه سرائی کنند.
اما در روایت دیگر آمده است که آن حضرت ۸۰۰ درهم (معادل ۸۰ دینار طلا) برای عزاداریش توصیه کرده است: عَلِیُّ بْنُ اِبْرَاهِیمَ عَنْ اَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ اَوْ غَیْرِهِ قَالَ اَوْصَی اَبُو جَعْفَرٍ (علیهالسّلام) بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ لِمَاْتَمِهِ وَ کَانَ یَرَی ذَلِکَ مِنَ السُّنَّةِ لِاَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) قَالَ اتَّخِذُوا لآِلِ جَعْفَرٍ طَعَاماً فَقَدْ شُغِلُوا (اصول کافی، ج۳، ص۲۱۷، ح۴)؛ امام باقر (علیهالسّلام) ۸۰۰ درهم برای برپایی عزاداریشان وصیت کردند و عقیده داشتند که این کار سنت است؛ زیرا رسول خدا (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) فرمود: برای خانواده جعفر طیار (وقتی ایشان شهید شده بود) غذا آماده کنید چرا که آنها مشغول عزاداری هستند.
هدف دستور به عزاداری ده ساله در منا
شاید علت وصیت امام باقر ع برای عزاداری برای او در منا برای مدت 10 سال با دو هدف عمده صورت میگیرد:
۱. حفظ یاد و خاطرهها
برای شخصیت ها بعد از سال ها عزاداری کرده و سالگرد می گیرند، تا یاد و خاطره آن ها در اذهان باقی مانده و نسل های بعد به ابعاد شخصیت آنان آشنا شوند. البته عزاداری ها خود پیام های دیگر، مانند: الگو دهی و بررسی ابعاد شخصیتِ افراد را در پی دارد. شاید سفارش امام باقر(ع) برای عزاداری بدین جهت باشد. البته عزاداری بدین هدف اختصاص به منی ندارد. شاید توجیه حضرت که برای او در منی، بدان منظور است که منی یکی از مقدس ترین مکان ها بوده و در ایام حج، حاجی ها با قلب آکنده از معنویت و به دور از هر گونه شائبة دنیا گرایی، در آن مکان حضور پیدا می کنند، در نتیجه با ابعاد شخصیت حضرت آشنا می شوند و از معارف بلند آن امام همام بهره می گیرند.
۲. مبارزه سیاسی
برخی از وصیت ها به منظور مبارزه سیاسی علیه دشمنان و رشد سیاسی مردم صورت می گیرد. حضرت زهرا(س) وصیت نمود که خلفا در تشییع جنازة او شرکت نکنند و بر حضرت مخفی باشد. بی تردید یکی از علل عمده این است که به ساحت مقدس حضرت اهانت و ظلم شده و ولایت که حق امام علی(ع) بود، از او غصب شده است. سفارش حضرت زهرا(س) این پرسش را به وجود آورد که چرا قبر دختر پیامبر - با آن عظمت- مخفی باشد و خلفای به ظاهر اسلامی در تشییع جنازة او شرکت نکنند؟ امام باقر(ع) با سفارش خود مبنی بر عزاداری در منی، در حقیقت مبارزة سیاسی علیه رهبران ستمگر را ادامه داد. اوضاع سیاسی و اجتماعی عصر امام باقر(ع) حکایت از آن دارد که بر شیعیان ستم روا رفته و حاکمان اموی، به ویژه هشام بن عبدالملک از هیچ جنایتی علیه امام و شیعیان اجتناب نمی کردند، از این رو امام (ع) عملاً با تربیت شاگردان و بیان معارف دین، از مذهب پاسداری نموده، علیه ستمگرا مبارزه نمود.
علت انتخاب سرزمین منا برای عزاداری ده ساله
مقام معظم رهبری در کتاب انسان 250 ساله در این باره می گویند: ... موسم حج، میعاد برادران دور افتاده و نا آشناست. هزاران «فرد» در آن زمان و مکان، امکان «جمع » بودن و شدن را می آزمایند. این همدلانِ ناهمزبان، در آن جا با زبان واحدی خدا را می خوانند و معجزه ی گرد آمدن ملت ها زیر یک پرچم را مشاهده می کنند. اگر پیامی باشد که می باید به همه ی جهان اسلام رسانده شود، فرصتی از این مناسب تر نیست. آنگاه عمل حج در چندین روز متوالی انجام می گیرد و در چند نقطه، کدامیک از این روزها مناسب تر است و کجا از این مکانها؟ مکه، شهری است و مردم در یک شهر، هم پراکنده اند و هم سرگرم. به علاوه، همه در آن به عمل های حج مشغولند؛ طواف، سعی، نماز، و. . . مشعر توقفگاه شبانه ای است کم فرصت و بی امکان؛ بیش از ایستگاهی برسر راه منا نیست. عرفات توقفگاهی است اگر چه روزانه، ولی کوته مدت: فقط یک روز، با صبحی خسته از حرکت و عصری مهیای عزیمت. از همه مناسب تر منا است: حاجی در بازگشت از سفر عرفات، سه شب آن جا اطراق می کند و فرصت برای آشنایی و گفتگو و همدردی از همه جا بیشتر است. کیست که روزها زحمتِ رفتن و باز آمدن از مکه را تحمل کند؟ ماندن و سر زدن به هر جمع و محفل و مجمع را زمانی و مکانی مناسب است. همه کس به طور طبیعی گذارش به مجلس عزایی که همه ساله در این سه روز در این بیابان برپاست، می افتد. کم کم مردم آفاق با آن آشنا شده اند. سال هاست که جمعی از مردم مدینه - کانون اسلام و پایگاه صحابه و فقها و محدثان بزرگ- در این جا و در این ایام محفلی می سازند. برچه کسی؟ برای یکی از برجسته ترین چهره های جهان اسلام؛ برای محمد بن علی بن الحسین؛ مرد بزرگی از دودمان پیامبر، سر آمد فقها و محدثین؛ استاد همه ی نام آوران فقه و حدیث، چرا از همه جا به این جا می آیند و از همه جا در این جا می گویند؟ و اصلاً چرا می گویند؟ مگر مرگ او طبیعی نبوده است؟ چه کسی او را کشته یا مسموم کرده؟ و چرا؟ مگر او چه می کرده و چه می گفته؟ آیا داعیه ای داشته؟ آیا دعوتی می کرده؟ آیا برای خلیفه خطری بوده؟ و آیا و آیا. ده ها استفهام و ابهام و در پی آن، ده ها پرسش و کاوش و آنگاه سیل پاسخ از سوی صاحبان عزا و نیز از سوی مطلعانی که این جا و آن جا در انبوه متراکم و تاریک جمعیت پراکنده اند: کسانی که از مدینه یا کوفه به این جا شتافته اند، و در اصل برای همین آمده اند که به این سؤال ها جواب دهند. آمده اند تا مسائل را در فرصتی بی نظیر برای مردمی که از سراسر جهان اسلام در این جا جمع اند، تبیین کنند؛ و نیز البته تا برادران و موالیان را دیدار کنند، خبری بدهند و فرمانی بگیرند؛ و کوته سخن، دعوت شیعی از هزارها کانال عظیم ترین شبکه ی تبلیغاتی جهانیِ آن روزگار. و این است نقشه ی موفق امام باقر علیه السلام- نقشه ی جهاد پس از مرگ - و این است که آن وجود برکت خیز که زندگی و مرگش برای خدا و در راه خداست؛ «و جعله مبارکا اینما کان و سلام علیه یوم ولد و یوم یموت و یوم یبعث حیّا» (انسان ۲۵۰ ساله).
نظر شما