به گزارش عتبه نیوز، شیوه های تعامل امام رضا (ع) با محیط زیست در مقاله ای از محمد تقی فعالی بررسی شده است. در ادامه خلاصه این مقاله ذکر می‌شود.

۱) شیوه تعامل امام رضا (ع) با حیوانات

امام هشتم (علیه السلام) در ارتباط با حیوانات اعم از پرندگان، چرندگان و خزندگان شیوه‌های رفتاری مثال زدنی را اتخاذ می‌فرمود. احادیث متعددی در این رابطه از آن حضرت به یادگار مانده است:

گفتن بسم الله به هنگام لجام زدن

امام رضا (علیه السلام) فرمود: عَلَی کُلَّ مَنخِرِ مِنَ الدَّوابَ شَیطَانُ فَإذَا أرَادَ أحَدُکُم أن یُلجِمَهَا فَلیُسَمَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ؛ بر بینی هر چهارپایی شیطانی است، هر که خواهد حیوانی را لجام زند بسم الله بگوید (طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۲۴۶).

منع از کشتن

امام رضا (علیه السلام) به نقل از حضرت علی (علیه السلام) فرمود: أنَّ رَسُول اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) نَهَی عَن قَتلِ خَمسَهِ الصُّرَدِ الصُّوَّامِ وَ الهُدهُدِ وَ النَّخلَهِ وَ النَّملَهِ وَ الضَّفدِع؛ رسول خدا از کشتن پنج چیز نهی فرمود: مرغی که دارای سر بزرگ و منقار بزرگ می‌باشد [و گنجشک‌ها را شکار می‌کند]، شانه به سر، زنبور عسل، مورچه و وزغ. (صدوق، عیون اخبار الرضا (ع)، ج۱، ص۲۷۷)

یاری رسانی

امام رضا (علیه السلام) فرمود: هر که در خانه‌اش چیزی بخورد ریزه‌اش را [هم] بخورد و اگر در بیابان یا بیرون خانه باشد، ریزه را برای پرنده یا درنده‌ای واگذارد. (کلینی، الکافی، ج۶، ص۳۰۰).

یادگیری از کلاغ

امام رضا (علیه السلام) از رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند:

تَعَلَّمُوا مِنَ الغُرَابِ ثَلاَثَ خِصَالِ استِتَارَهُ بِالسَّفَادِ وَ بُکُورَهُ فِی طَلَبِ الرِّزقِ وَ حَذَرَهُ؛ سه خصلت را از کلاغ بیاموزید؛ آمیزش در نهان، صبح زود به طلب رزق رفتن و احتیاط. (صدوق، عیون اخبار الرضا (ع)، ج۱، ص۲۵۷).

سوار شدن بر حیوان

امام رضا (علیه السلام) به نقل از نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌فرمایند:

بر حیوانی (الاغی) سوار می‌شوم که پالان داشته باشد. (همان، ج۲، ص۱۸۱)

۲) گیاهان

حضرت ثامن الحجج (علیه السلام) در ارتباط با گیاهان نکات و توصیه‌های جالبی مطرح کرده‌اند:

کاشتن درخت

احمدبن محمد بن ابی‌نصر روایت کرده است که روزی امام رضا (علیه السلام) درخت سدر خشکیده‌ای را از زمین کند و به جای آن درخت انگوری کاشت و آن را آبیاری نمود. (کلینی، الکافی، ج۵، ص۲۶۳)

بوی خوش گل

امام رضا (علیه السلام) ماجرای بوی خوش گل را با عرق پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ربط می‌دهند و می‌فرمایند: آن زمان که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) برای معراج به آسمان رفت، قطره‌ای از عرق آن بزرگوار بر زمین افتاد. از آن مکان گلی رویید و آن گل خوشبو شد. پس هر کس که بخواهد بوی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را استشمام کند، گل را بو نماید. (ابن حبّان، المجروحین، ص۱۰۶)

۳) خاک

حضرت رضا (علیه السلام) در ارتباط با اشیاء و پدیده‌های زمینی و شیوه‌ی تعامل با آنها نکته‌هایی را بیان فرموده‌اند.

حرمت خوردن خاک

امام رضا (علیه السلام) فرمود:

کُلُّ طِینٍ حَرَام مِثلُ المَیتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحمِ الخِنزِیرِ إلاَّ طِینَ قَبرِ الحُسینِ (علیه السلام) فَإنَّ فِیهِ شِفَاءً مِن کُلِّ دَاءٍ؛

هر خاکی خوردنش حرام است مانند مردار، خون و گوشت خوک، مگر خاک قبر حسین (علیه السلام) زیرا که در او شفاء از هر بیماری می‌باشد. (کلینی، الکافی، ج۶، ص۳۷۸).

۴) آب

بهترین آب‌ها

امام رضا (علیه السلام) در رساله ذهبیه درباره آب گوارا این‌گونه فرمود:

آبی گوارا و شفاف است که از سمت مشرق جریان دارد. این آب شفاف، زلال، درخشنده و سبک است. چنین آبی به سرعت تحت تأثیر حرارت قرار می‌گیرد و دلالت بر سبکی آب می‌کند. (مجلسی، بحارالانوار، ج۵۹، ص۳۱۵).

نتیجه

از مجموع احادیث پیش گفته به دست می‌آید که عوامل زیست محیطی در نگاه اهل بیت (علیه السلام) از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده‌اند. حضرت ثامن الحجج (علیه السلام) در ارتباط با محیط زیست این‌گونه عمل می‌کرد؛ در برخورد با حیوانات بسم الله می‌گفت، از کشتن آنها منع می‌نمود، به آنها یاری می‌رساند، خود را با دعا از آزار حیوانات مصون می‌داشت، حیوانات را معلّم بشر می‌دانست، در استفاده از حیوانات اصول اخلاقی را رعایت می‌کرد، درخت می‌کاشت و به اشیاء آزار نمی‌رساند.

برگرفته از کتاب سبک زندگی رضوی ج ۵