سراسر زندگی پر فراز و نشیب صادق آل محمد و شیخ الائمه(ع) آکنده از رشادت‌ها و شجاعت‌های فراوان در مسیر تبیین و حراست حق و شریعت حقه است.

 اگر بخواهیم از سیره ویژه آن صادق آل محمد(ع) در پاسداری از شریعت نبوی سخن به میان آوریم باید این حرکت شکوهمند را در چند خط سیر کنکاش کنیم.

احیای شریعت محمدی، مردم در دوره امامت آن حضرت، اعم از شیعه و سنی آنچنان تشنه معارف و اخلاق بودند که یگانه آبشخور این مسیر را در زانوی ادب زدن به محضر پر فیض امام صادق(ع) یافتند تا آنجا که بیش از ۴۰۰۰ نفر از طالبان علم در محضرش چون پروانه گرد آمدند از انوارش جان گرفتند و دین اسلام که در دوره حکومت ناحاکمان بنی امیه آثار شکست و کهنگی را دربر گرفته بود، جانی دوباره یافت، علم به جایگاه حقیقی خود برگشت، توحید مفضل گواه صادقی بر آن است و درخشیدن دانشمندانی چون جابر بن حیان، سندی زنده بر آن است تا آنجا که گروهی از اندیشمندان دانشگاه استراسبورگ مقاله‌ای ارزشمند را در تجلیل از جایگاه امام صادق(ع) به زیور طبع آراستند.

سران مذاهب چهارگانه اهل سنت در پرتو شاگردی امام صادق(ع) شاخص شدند و شخصیت یافتند تا آنجا که ابوحنیفه با اشاره به دوسال شاگردی در محضر این همام بیان داشت اگر آن دو سال شاگردی در محضر ایشان نبود من ( نعمان ) هلاک شده بودم. مبارزه با تندروی در دین، از جمله تلاش امام صادق(ع)، گفتگوها و مناظره‌های متعدد با صاحبان اندیشه‌های منحرف بود تا افراد مقدس مآب عوام فریب را بر سر جای خود نشانده و صراط مستقیم را از کژی‌ها متمایز گرداند.

گفتگوی بلند امام صادق(ع) با سفیان ثوری رهبر صوفیان مدینه موجب شد تا مرز بین زهد و ریا برای طالبان حق و حقیقت روشن شود.

امام صادق(ع) با اشاره به سیره زاهدان راستینی چون سلمان و ابوذر و تعریف جایگاه حقیقی امام و امامت مهر بطلان بر افکار صوفیان مدعی زدند و حجاب از چهره تزویر برداشتند. 

مبارزه با کجروی‌ها، کجروی در دین که حاصل برداشت اشتباه از مفاهیم بلند قرآن، تفسیر به رای و دوری از مکتب اهل بیت(ع) می‌باشد کمر دین را می‌شکند مناظرات شجاعانه امام صادق(ع) با سران فرقه‌ها به ویژه ابوحنیفه بهترین گواه است.

ابوحنیفه که اصرار بر قیاس در دین داشت در مناظره‌ای طوفانی به خطای خویش واقف شد و دانست که علم حقیقی در نزد خاندان رسالت است و بارها این آیه را در حضور امام صادق(ع) تکرار کرد که الله اعلم حیث یجعل رسالته و یا آن‌گاه که امام صادق(ع)عابد نادانی را دیدند که با کلام زیبای خود مردم را به دین دعوت می‌کند اما با برداشت غلط از قرآن دست به دزدی اموال مردم می‌زند و سپس آن اموال را برای رضای خدا صدقه می‌دهد بر اشتباهش آگاه کرده و مرز بین تقوا و بدعت را برای او و شیعیان ترسیم نمودند.

آنچه در این یادداشت بیان شد قطره‌ای ناچیز از اقیانوس علم امام صادق(ع) است.

حجت الاسلام والمسلمین وحید قنبری راد، استاد حوزه علمیه و پژوهشگر دینی