به گزارش عتبه نیوز، به پشتوانه سنتهای حسنه وقف و اهدا و در پرتوی نیکاندیشی اهل هنر و معرفت از جمله بلندنظری زندهیاد حاح حسین آقا ملک، بنیانگذار و واقف کتابخانه و موزه ملی ملک، مجموعه بیبدیلی از قرآنهای خطی در این مجموعه فرهنگی در تهران ماندگار شده است تا گوشهای از هنر ایرانیان را در حوزه کتابت و نشر قرآن در طول تاریخ، نشان دهد.
این آثار، از جنبههای گوناگون نظیر قدمت تاریخی، شیوه قرآننویسی، آرایههای هنری، نوع کاغذ و جلد، نفاست خاصی دارد و بسیاری از آنها توسط خوشنویسان برجسته کشور کتابت شده است.
در ادامه، منتخبی از قرآنهای خطی نفیس کتابخانه و موزه ملی ملک، یکی از ۶ کتابخانه بزرگ کشور در حوزه نسخههای خطی را معرفی و بررسی میکنیم.
آثار شاخص از نظر قدمت تاریخی
از جمله آثار کمیاب، تاریخی و نفیس قرآنی کتابخانه و موزه ملی ملک میتوان از برگهایی از قرآن کوفی قرون اولیه اسلامی بر روی پوست نام برد که به دستخط شریف امام حسن مجتبی (ع) منسوب است. همچنین این نسخه به یادداشت زیارت شاه اسماعیل دوم صفوی در سال ۹۸۴ هجری قمری، مزین است.
برگهایی از قرآن کوفی از کاتبی نامعلوم بر روی پوست متعلق به قرن چهارم هجری قمری، از دیگر آثار قرآنی گنجینه ملک به شمار میآید که از نظر قدمت تاریخی ارزشمند است.
همچنین در این مجموعه، برگهایی از قرآن بهخط کوفی مایل به نسخ وجود دارد که قدمت آن به اواخر قرن پنجم هجری قمری برمیگردد.
قرآنهایی با نفاست هنری درجه یک
منتخبی از قرآنهای موجود در کتابخانه و موزه ملی ملک از نظر نفاست هنری بسیار شاخص هستند که از جمله آنها میتوان به قرآن کریم به خط نسخ یاقوت مستعصمی اشاره کرد. قدمت کتابت این اثر به سال ۶۸۰ هجری قمری میرسد.
همچنین قرآن کریم بهخطوط نسخ و ریحان علاءالدین بن محمد حافظ تبریزی در سال ۹۶۹ هجری قمری و قرآن کریم بهخط نسخ محمدابراهیم قمی در سال ۱۰۹۴ هجری قمری، از دیگر آثار با نفاست هنری درجه یک این موقوفه به شمار میآیند.
همچنین میتوان از قرآن به خط محمد هاشم بن محمدباقر اصفهانی (با رقم محمدعلی اشرف) در سال ۱۱۳۹ هجری قمری، قرآن بهخط عبدالله بن عاشور الرنانی در سال ۱۲۲۱ هجری قمری، قرآن بهخط محمدتقی بن محمدعلی اصفهانی در سال ۱۲۵۲ هجری قمری، قرآن بهخط محمدشفیع بن محمداسماعیل وصال شیرازی در سال ۱۲۵۵ هجری قمری و قرآن بهخط سید محمد بقای اصفهانی در سال ۱۲۹۹ هجری قمری، نام برد. این آثار نفیس هنری نیز بهخط نسخ، کتابت شده است.
از دیگر نفایس هنری مجموعه قرآنهای خطی کتابخانه و موزه ملی ملک میتوان به قرآنی به خط نسخ غلامعلی بن محمدرحیم اصفهانی اشاره کرد که جلد روغنی گلوبوته آن اثر آقا لطفعلی صورتگر شیرازی در سال ۱۲۷۱ هجری قمری است.
وجود قرآنهایی در ابعاد مختلف
جالب است بدانید که بزرگترین قرآن موجود در گنجینه ملک توسط کاتبی نامعلوم به خط نسخ در قرن ۱۳ هجری قمری، نگاشته شده است. این اثر نیز دارای ارزش و نفاست هنری است.
در این میان، قرآنی به خط نسخ عبدالله بن عاشور الرنانی متعلق به سال ۱۲۰۹ هجری قمری در کتابخانه و موزه ملی ملک، قابلبررسی است که علاوه بر ارزش و نفاست هنری نسخه، ابعاد بسیار کوچک آن (۷ در ۴ سانتیمتر)، این اثر را خاص کرده است.
همچنین در بین نفایس قرآنی این موقوفه، اثری به چشم میخورد که از ابعاد مختلف اعم از قدمت تاریخی، ارزش و نفاست هنری، منحصربهفرد بودن و ویژگیهای فنی و تکنیکی شاخص است.
این قرآن در قرن دهم هجری قمری توسط کاتبی نامعلوم به خط نسخ بر روی کاغذ خانبالغ در ابعاد جیبی (۱۵ در ۴/۹ سانتیمتر) کتابت شده و تمام صفحات آن مزین به طلا روی کاغذ لاجورد است. این اثر با معرق ممتاز تیماج سرخ لبهدار نیز مجلد شده است.
نقش اهدا در گردآوری نفایس قرآنی
همچنین در میان نفایس قرآنی کتابخانه و موزه ملی ملک آثاری قابل مشاهده است که به مجموعه اهدایی بانو عزتملک ملک، دختر حاج حسین آقا ملک به این موقوفه تعلق دارد؛ چراکه این بانوی فرهنگدوست راه پدر را در مسیر حفظ فرهنگ و تاریخ این مرز و بوم ادامه داده است.
از جمله نفایس اهدایی بانو عزتملک ملک میتوان به قرآنی بهخط محمدشفیع بن علی عسکر ارسنجانی و ترجمه علینقی شیرازی بن میرزا یوسف مذهب باشی، اشاره کرد. این قرآن رحلی سلطانی به درخواست میرزا حسینخان صاحب دیوان برای مظفرالدین شاه قاجار، کتابت شده است.
قرآن بهخط نسخ محمدشفیع تبریزی در سال ۱۲۴۶ هجری قمری که ترجمه زیر سطور آن بهخط نستعلیق است، از دیگر نفایس مجموعه اهدایی این بانوی خیراندیش است. این اثر برای فریدون میرزا، فرزند عباس میرزا نائبالسلطنه، کتابت شده است.
همچین میتوان به قرآنی بهخط محقق معرب از کاتبی نامعلوم در قرن ۱۰ هجری قمری، اشاره کرد که از جمله آثار نفیس هنری این مجموعه اهدایی در کتابخانه و موزه ملی ملک است.
گفتنی است، کتابخانه و موزه ملی ملک در سال ۱۳۱۶ شمسی، وقف حرم مطهر رضوی شده است و در حال حاضر به نشانی «تهران، خیابان امام خمینی (ره)، خیابان سیتیر، خیابان یارجانی، خیابان ملل متحد (میدان مشق)»، قرار دارد.
نظر شما