به گزارش عتبه نیوز، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در راستای رسالت خود برای ورود به عرصههای نوپدید پژوهشی، ترجمه کتاب «درآمدی بر دین و هوش مصنوعی» اثر «بِت سینگلر» را، در دست انتشار دارد.
برای آشنایی بیشتر با این اثر، با محمدحسین محمدپور، پژوهشگر گروه ادیان و مذاهب این بنیاد و مترجم اثر، گفتوگو کردهایم.
چه ضرورتی باعث شد که در میان انبوه آثار حوزه هوش مصنوعی، این کتاب خاص را برای ترجمه انتخاب کنید؟
در فضای علمی ما، مباحث هوش مصنوعی غالباً به جنبههای فنی یا سیاستگذاری محدود شده و واکنشهای دینی هم عمدتاً داوریهای کلی و هنجاری بوده است. آنچه مرا به ترجمه این کتاب واداشت، رویکرد «توصیفی–تحلیلی» و میانرشتهای آن است. نویسنده نشان میدهد که دین و هوش مصنوعی در ساحتهای اندیشه و زیست روزمره چنان درهمتنیدهاند که فهم یکی بدون دیگری در جهان معاصر دشوار است. این کتاب گزارشی تحلیلی از وضعیت گفتمانی جهان در نقطه تلاقی ایمان و الگوریتم است.
نویسنده کتاب، بانو بِت سینگلر، چه جایگاه علمی در این حوزه دارد؟
گویا ایشان پژوهشهای میدانی گستردهای در این زمینه داشتهاند. بله ایشان انسانشناس و پژوهشگر برجستهای هستند که دکتری خود را از دانشگاه کمبریج دریافت کرده و اکنون استادیار ادیان دیجیتال در دانشگاه زوریخ هستند. ایشان پیشتر در کمبریج روی پدیدههایی مثل کودکان نیلی در جنبشهای عصر نو کار کردهاند و حتی برای مستندهایشان درباره هوش مصنوعی (مثل Pain in the Machine) برنده جوایز معتبری شدهاند. اعتبار ایشان بهقدری است که رسانههایی مثل نیویورکتایمز و گاردین با او مصاحبه میکنند. او در این کتاب، از روش قومنگاری دیجیتال استفاده کرده تا لایههای پنهان معنا را در پسِ شعارهای فناورانه آشکار کند.
محتوای کتاب شامل چه سرفصلهایی است و نویسنده چه مراحلی را برای مواجهه دین باهوش مصنوعی ترسیم میکند؟
کتاب در ۸ فصل تنظیم شده که طیف وسیعی از مباحث از جمله رد، پذیرش و سازگاری را دربر میگیرد. سینگلر معتقد است ادیان در مواجهه با فناوری سه مرحله را طی میکنند. او به موضوعات جذابی مثل هوش مصنوعی و فراانسانگرایی، جنبشهای نوپدید دینی مبتنی بر هوش مصنوعی و تلاقی خلقت و پساانسانگرایی میپردازد. او نشان میدهد که چگونه تخیل دینی، امیدهای رستگاری با ورا نه و حتی بیمهای آخرالزمانی در پیرامون این فناوری نوظهور بازتولید میشوند.
یکی از ویژگیهای برجسته کتاب، استفاده از مطالعات موردی است. این موارد چقدر به واقعیتهای زندگی امروز نزدیک هستند؟
کاملاً ملموس هستند. نویسنده بهجای بحثهای انتزاعی، سراغ پروژههای واقعی مثل رباتهای خدا مانند، اپلیکیشنهای دعا، یا تحلیلهای گفتمانی آنلاین در شبکههای اجتماعی رفته است. او بررسی میکند که وقتی یک چتبات متن دینی تولید میکند یا در فضای مجازی از اصطلاح «متبرک شده توسط الگوریتم» (Blessed by the Algorithm) استفاده میشود، چه تغییری در مفهوم عاملیت و روح در حال رخدادن است.
بهعنوان مترجم، با چه چالشهایی در برگردان این متن تخصصی روبهرو بودید؟
بهویژه در مورد اصطلاحات دنیای دیجیتال. چالش اصلی، زبان آکنده از اصطلاحات دیجیتال متن بود. من کوشیدم میان امانتداری و روانی متن تعادل برقرار کنم. ازآنجاکه بسیاری از مفاهیم مثل پُست، لایک، ریتوییت یا اپلیکیشن در زیستجهان کاربران فارسیزبان جا افتادهاند، از معادلهای نامأنوس پرهیز کردم تا خواننده با فضای واقعی متن ارتباط برقرار کند. در جایی که ابهامی وجود داشت، با توضیحات ضمنی معنا را روشن کردم تا از تصنع زبانی جلوگیری شود.
انتشار این اثر در بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی چه افق جدیدی را میگشاید؟
ورود به این عرصهها از رسالتهای اساسی بنیاد است. این اثر افق تازهای در گفتوگوهای میانرشتهای باز میکند که در آن پرسش از ماهیت انسان، حدود خلاقیت فناورانه و تصویر خدا، بار دیگر در پرتو هوش مصنوعی بازخوانی میشود.
و بهعنوان سؤال پایانی، مخاطبان اصلی این کتاب چه کسانی هستند؟
این کتاب برای پژوهشگران حوزههای الهیات، مطالعات ادیان، فلسفه فناوری و جامعهشناسی دین یک منبع الهامبخش است. همچنین برای فعالان عرصه فناوری که میخواهند با ابعاد فرهنگی و معنوی دستساختههای خود آشنا شوند، بسیار سودمند خواهد بود.
نظر شما