به گزارش عتبه نیوز، امروز بسیاری از کارشناسان، کاهش نرخ باروری و حرکت جامعه به سمت سالمندی را یکی از مهمترین چالشهای پیشروی ایران میدانند؛ چالشی که رهبر معظم انقلاب نیز طی بیش از یک دهه گذشته بارها نسبت به آن هشدار داده و بر ضرورت اصلاح سیاستهای جمعیتی و حمایت همهجانبه از خانواده و فرزندآوری تأکید کردهاند.
در چنین شرایطی، ورود نهادهای فرهنگی و اجتماعی به مسئله جوانی جمعیت، دیگر یک اقدام تشریفاتی یا مقطعی محسوب نمیشود، بلکه ضرورتی ملی و تمدنی است.
بر همین اساس، آستان قدس رضوی نیز از سال ۱۴۰۱ با نگاهی مسئولانه و آیندهنگر، ورود جدی به این حوزه را در دستور کار قرار داد؛ مسیری که در نهایت به شکلگیری «کارگروه جوانی جمعیت آستان قدس رضوی» ذیل بنیاد کرامت این آستان مقدس انجامید.
آغاز یک مأموریت اجتماعی
ماجرای شکلگیری این کارگروه به اوایل سال ۱۴۰۱ بازمیگردد؛ زمانی که تولیت آستان قدس رضوی بر ضرورت ورود جدی این آستان به مسئله جوانی جمعیت تأکید کرد.
در آن مقطع، دغدغه کاهش نرخ فرزندآوری و تبعات اجتماعی و اقتصادی سالمندی جمعیت بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته بود.
آستان قدس رضوی نیز با توجه به گستره وسیع ارتباطات مردمی، ظرفیتهای فرهنگی و رسانهای و شبکه گسترده خادمیاری خود، تلاش کرد سهمی فعال در مواجهه با این مسئله ایفا کند.
در پی همین تأکیدات، مردادماه سال ۱۴۰۱ دبیرخانه «کارگروه جوانی جمعیت آستان قدس رضوی» زیر نظر معاونت خدمات اجتماعی بنیاد کرامت رضوی تشکیل شد تا مأموریت سیاستگذاری، هماهنگی و راهبری اقدامات این حوزه را برعهده بگیرد.
اما نکته مهم این بود که این مأموریت، صرفاً محدود به یک معاونت یا مجموعه خاص تعریف نشد. مسئولان این حوزه تأکید دارند که موضوع جوانی جمعیت، مأموریتی فراگیر برای کل آستان قدس رضوی است و بنیاد کرامت تنها مسئولیت دبیرخانه و هماهنگی این جریان را برعهده دارد.
مسئله جمعیت؛ یک چالش فرهنگی
جعفر رئیسیان زاده، معاون خدمات اجتماعی بنیاد کرامت رضوی، معتقد است، ورود آستان قدس به مسئله جوانی جمعیت، برخاسته از یک نگاه عمیق اجتماعی و فرهنگی نسبت به آینده کشور است.
وی با اشاره به وضعیت جمعیتی کشور اظهار داشت: وقتی آمارهای رسمی از کاهش نرخ باروری و حرکت جامعه به سمت سالمندی حکایت میکند، طبیعی است که مجموعههای فرهنگی و اجتماعی نیز نتوانند نسبت به این مسئله بیتفاوت باشند. آستان قدس رضوی به واسطه ظرفیت عظیم مردمی و فرهنگی خود، وظیفه داشت در این عرصه ایفای نقش کند.
رئیسیان زاده تصریح کرد: تأکیدات تولیت آستان قدس رضوی در سال ۱۴۰۱، نقطه آغاز شکلگیری یک حرکت منسجم در حوزه جوانی جمعیت بود و بر همین اساس تصمیم گرفته شد فعالیتها از حالت پراکنده خارج شده و در قالب یک کارگروه تخصصی سامان یابد.
معاون خدمات اجتماعی بنیاد کرامت رضوی در ادامه گفت: از همان ابتدا تلاش شد مسئله جمعیت صرفاً به عنوان یک موضوع اقتصادی دیده نشود؛ چراکه بخش مهمی از این چالش، ریشه در تغییرات فرهنگی و سبک زندگی جامعه دارد.
در همین راستا، کارگروه جوانی جمعیت فعالیت خود را با یک مطالعه میدانی و پژوهشی آغاز کرد. در این مرحله، با مجموعههای مردمی فعال در حوزه جمعیت در سراسر کشور گفتوگو شد تا تجربهها، خلأها و نیازهای این عرصه مورد بررسی قرار گیرد.
جعفر رئیسیان زاده، معاون خدمات اجتماعی بنیاد کرامت رضوی همچنین در تشریح نتایج این مطالعات در گفتوگو با آستان نیوز گفت: سیاستهای کنترل جمعیت در دهههای گذشته، عمدتاً با ابزارهای فرهنگی و تبلیغاتی در جامعه نهادینه شد و طبیعی است که اصلاح این روند نیز نیازمند کار فرهنگی عمیق و مستمر باشد.
وی افزود: همانگونه که در سالهای گذشته شعارهایی مانند «دو فرزند کافی است» توانست نگرش عمومی جامعه را تغییر دهد، امروز نیز برای اصلاح وضعیت جمعیتی کشور باید به سراغ تغییر نگرشها، تقویت امید اجتماعی و تبیین ابعاد مختلف خانواده و فرزندآوری رفت.
جعفر رئیسیان زاده، بیان داشت: مسئله جوانی جمعیت، موضوعی چندوجهی است که اقتصاد تنها یکی از مؤلفههای آن محسوب میشود و بخش مهمی از آن به فرهنگ، سبک زندگی و نگاه خانوادهها به آینده بازمیگردد.
ترویج و تسهیل؛ دو محور اصلی فعالیتها
معاون خدمات اجتماعی بنیاد کرامت رضوی گفت: بر اساس نتایج همین مطالعات، فعالیتهای کارگروه جوانی جمعیت آستان قدس رضوی در دو محور اصلی «ترویج فرزندآوری» و «تسهیل فرزندآوری» طراحی شد.
وی با بیان اینکه در بخش ترویج، تمرکز اصلی بر فرهنگسازی، آگاهیبخشی و تقویت گفتمان خانواده و فرزندآوری قرار گرفت، افزود: مسئولان این حوزه معتقدند بسیاری از نگرانیها و تردیدهای نسل جوان درباره ازدواج و فرزندآوری، نیازمند پاسخهای فرهنگی، رسانهای و اجتماعی است.
رئیسیان زاده در همین راستا، طرح تربیت «تسهیلگران جوانی جمعیت» به عنوان یکی از مهمترین اقدامات این کارگروه آغاز شد؛ شبکهای از فعالان فرهنگی و مبلغان مردمی که وظیفه دارند در بسترهای اجتماعی و فرهنگی به ترویج فرهنگ فرزندآوری و تحکیم خانواده بپردازند.
معاون خدمات اجتماعی بنیاد کرامت رضوی در این باره گفت: برند فعالیتهای آستان قدس رضوی در حوزه ترویج، «تسهیلگر جوانی جمعیت» تعریف شد و تاکنون حدود ۴ هزار نفر در این حوزه آموزش دیدهاند.
وی افزود: این افراد از طریق شبکههای مردمی و خادمیاری در سطح استانها و شهرهای مختلف کشور فعالیت میکنند و تلاش دارند با زبان اقناعی و فرهنگی، ضرورت توجه به مسئله جمعیت را تبیین کنند.
رئیسیان زاده با اشاره به مردمی بودن این حرکت اظهار داشت: یکی از ویژگیهای مهم این جریان، استفاده از ظرفیت خادمیاران، گروههای مردمی و شبکههای فرهنگی وابسته به آستان قدس رضوی است؛ چراکه مسئله جمعیت بدون همراهی مردم و نهادهای اجتماعی قابل حل نخواهد بود.
از فرهنگسازی تا تسهیل فرزندآوری
در کنار اقدامات ترویجی، بخش «تسهیل فرزندآوری» نیز با هدف کاهش دغدغهها و موانع خانوادهها شکل گرفت.
حمایت از زیرساختهای درمان ناباروری، کمکهزینههای درمانی، حمایتهای مرتبط با زایمان، بستههای معیشتی و برخی خدمات حمایتی از جمله اقداماتی است که در این حوزه دنبال میشود.
یکی از مهمترین اقدامات انجامشده، حمایت از توسعه مراکز درمان ناباروری در مشهد بوده است؛ اقدامی که به گفته مسئولان این حوزه، نقش مهمی در تقویت زیرساختهای درمان ناباروری شرق کشور ایفا کرده است.
رئیسیان زاده در این زمینه گفت: تلاش شد در کنار اقدامات فرهنگی، بخشی از مشکلات و دغدغههای واقعی خانوادهها نیز مورد توجه قرار گیرد تا نگاه آستان قدس رضوی به مسئله جمعیت، صرفاً محدود به توصیه و تبلیغ نباشد.
تلاشی برای آینده ایران
آنچه امروز در آستان قدس رضوی در حوزه جوانی جمعیت شکل گرفته، صرفاً اجرای چند برنامه فرهنگی یا حمایتی نیست؛ بلکه تلاشی برای ایجاد یک جریان اجتماعی و فرهنگی پایدار در مواجهه با یکی از مهمترین چالشهای آینده کشور است.
مسئولان این حوزه معتقدند مسئله جمعیت، موضوعی کوتاهمدت و مقطعی نیست و حل آن نیازمند استمرار، اقناع فرهنگی، امیدآفرینی اجتماعی و همراهی همه دستگاهها و نهادهای اثرگذار خواهد بود.
بر همین اساس، کارگروه جوانی جمعیت آستان قدس رضوی تلاش میکند با بهرهگیری از ظرفیتهای رسانهای، مردمی و فرهنگی آستان، سهمی در بازسازی نگرش عمومی نسبت به خانواده و فرزندآوری ایفا کند؛ مسیری که از نگاه آنان، بخشی از مسئولیت اجتماعی و تمدنی آستان قدس رضوی در قبال آینده ایران اسلامی به شمار میرود.
نظر شما