محرم تنها موسم سوگواری نیست؛ فرصتی برای تأمل در راه و رسم انسانهایی است که پیشرفت، عزت و استقلال جامعه را در گرو ایمان، بصیرت، علم و تلاش مستمر میدانستند.
در این راستا، یادداشتی با محوریت جایگاه دانشگاه در پیشرفت کشور، نقش نخبگان در حل مسائل ملی و ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای علمی در نظام حکمرانی، تنظیم شده است.
رئیس دانشگاه بینالمللی امام رضا (ع)، در این یادداشت با نگاهی به برخی از مهمترین دغدغهها و راهبردهای رهبر شهید (رحمت الله علیه) در حوزه علم، فناوری و حکمرانی، بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها، تقویت مرجعیت علمی، امیدآفرینی در میان نخبگان و پیوند هرچه بیشتر میان نظام حکمرانی و مراکز علمی کشور تأکید کرده است.
در ادامه یادداشت دکتر ابراهیم دانشیفر را با عنوان «ضرورت تعمیق پیوند نظام حکمرانی با دانشگاهها» میخوانیم: یکی از موضوعاتی که درباره رهبر شهید (رحمت الله علیه) میتوان مطرح کرد، «حجاب معاصرت» است. ایشان همعصر ما بودند و در کنار ما زندگی میکردند، اما گاه در میان مشغلههای روزمره از درک کامل جایگاه و عظمت ایشان غافل میشدیم. ما رهبری را از دست دادهایم که دههها در عرصه عمل، مدیریت و راهبری جامعه حضور مؤثر داشت و در مسئولیتهای مختلف، تجربهای کمنظیر از حکمرانی را رقم زد.
رهبر شهید (رحمت الله علیه) در کنار مسئولیتهای سنگین اجرایی و مدیریتی، همواره اهل مطالعه، اندیشه و پیگیری تحولات علمی بودند. بسیاری از آثار ارزشمند علمی و فکری را مطالعه میکردند و با بهرهگیری از دیدگاههای اندیشمندان و صاحبنظران، مسیر تصمیمگیری و سیاستگذاری را غنا میبخشیدند. معاشرت مستمر ایشان با علما و نخبگان سبب شده بود که از چکیده اندیشههای بزرگ بهرهمند شوند و آن را در اداره امور کشور به کار گیرند.
از همین رو، میتوان ایشان را در شمار معدود رهبرانی دانست که در کنار مسئولیت سیاسی، از جایگاهی ممتاز در عرصه علم و اندیشه برخوردار بودند. این ویژگی در سخنان، تصمیمات و راهبردهای کلان ایشان بهروشنی نمایان بود و پس از شهادتشان نیز ابعاد مختلف شخصیت علمی ایشان بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت.
یکی از مهمترین ویژگیهای رهبر شهید (رحمت الله علیه)، نگاه مثبت و امیدبخش به دانشگاه بود. ایشان همواره بر توانایی دانشگاهها در حل مسائل کشور تأکید داشتند و با طرح مفهوم «ما میتوانیم»، روحیه امید و خودباوری را در میان دانشگاهیان تقویت میکردند.این نگاه، در امتداد همان فرهنگی قرار داشت که مسئولیتپذیری و ایستادگی در برابر دشواریها را رمز پیشرفت میداند.
ارتباط مستمر با استادان و دانشجویان از دیگر ویژگیهای این رویکرد بود. ایشان معتقد بودند مدیران دانشگاهی باید زمان و توجه کافی برای این سرمایههای انسانی ارزشمند اختصاص دهند و دانشگاه را به کانون اصلی تولید فکر، ایده و راهحل برای مسائل کشور تبدیل کنند.
نخستین محور مورد تأکید ایشان، مقابله با انفعال علمی و شکلگیری جنبش نرمافزاری بود. این رویکرد با هدف توسعه مرزهای دانش، تولید علم و تقویت فعالیتهای فکری در کشور مطرح شد و دانشگاهها را به نقشآفرینی فعال در عرصه علم و فناوری فراخواند.
در کنار آن، توسعه دانش بومی و مقابله با انحرافات علمی، بهویژه در حوزه علوم انسانی، از دیگر دغدغههای جدی رهبر شهید (رحمت الله علیه) بود. ایشان بر این باور بودند که کشور باید در کنار بهرهگیری از دستاوردهای علمی جهان، مسیر تولید دانش متناسب با نیازها و مبانی فرهنگی خود را نیز دنبال کند.
رهبر شهید (رحمت الله علیه) همواره بر امیدآفرینی و ترویج جهاد علمی تأکید داشتند. پیشرفتهای کشور در حوزههایی همچون فناوری نانو، سلولهای بنیادی و صنایع پیشرفته، از نگاه ایشان نتیجه تلاش خستگیناپذیر پژوهشگران و دانشمندانی بود که فراتر از ظرفیتهای متعارف فعالیت کردند. از این منظر، جهاد علمی به معنای یافتن مسیرهای نو، کاهش فاصلهها و شتاببخشی به روند پیشرفت کشور است.
یکی از مهمترین توصیههای ایشان به جامعه علمی کشور، خسته نشدن در مسیر پیشرفت بود. همانگونه که ملتها برای حفظ عزت و استقلال خود نیازمند پایداری هستند، حرکت علمی نیز بدون استقامت و مجاهدت به سرانجام نخواهد رسید. باور به تواناییهای داخلی و استمرار تلاش علمی، زمینهساز بسیاری از موفقیتهایی شد که امروز ایران در حوزههای مختلف علمی و فناوری به آنها دست یافته است.
از دیگر آرمانهای بلند رهبر شهید (رحمت الله علیه)، تبدیل ایران به مرجع علمی جهان اسلام و ارتقای جایگاه زبان فارسی در عرصه علم بود. این نگاه، افقی بلندمدت را ترسیم میکرد که در آن ایران بتواند به یکی از کانونهای اصلی تولید دانش و فناوری در جهان تبدیل شود.
موضوع مرجعیت علمی نیز از جمله مفاهیمی بود که سالها پیش از سوی ایشان مطرح شد و به تدریج به یکی از راهبردهای کلان علمی کشور تبدیل شد.
این رویکرد، علاوه بر جهتدهی به فعالیتهای علمی، زمینهساز شکلگیری برنامهها و سیاستهای مهمی در نهادهای علمی کشور شد.
رهبر شهید (رحمت الله علیه) در سالهای اخیر توجه ویژهای به فناوریهای نوظهور، بهویژه هوش مصنوعی، داشتند و بر ضرورت ورود جدی کشور به این عرصه تأکید میکردند.این نگاه نشان میدهد که پیشرفت علمی از منظر ایشان، محدود به حفظ دستاوردهای گذشته نبود، بلکه مستلزم حضور فعال در فناوریهای آینده و رقابت در عرصههای نوین دانش محسوب میشد.
در کنار تأکید بر رشد علمی، پرورش روح و معنویت دانشجویان نیز جایگاه ویژهای در اندیشه ایشان داشت. دانشگاه از منظر رهبر شهید (رحمت الله علیه) تنها محل آموزش دانش تخصصی نبود، بلکه باید بستری برای رشد اخلاقی، معنوی و تربیتی نسل جوان نیز فراهم میکرد.
از منظر رهبر شهید (رحمت الله علیه)، دانشگاه ظرفیت و توانمندی عظیمی است و نظام حکمرانی باید از این ظرفیت بهصورت جدی بهرهبرداری کند.اگر توان علمی دانشگاهها در حل مسائل کشور به کار گرفته نشود، این سرمایه ارزشمند بلااستفاده خواهد ماند و حتی ممکن است به ناامیدی نخبگان و مهاجرت آنان منجر شود.
امروز در روزهایی که عطر محرم و پیام ماندگار عاشورا در فضای جامعه جاری است، بازخوانی اندیشههای رهبر شهید (رحمةاللهعلیه) بیش از پیش اهمیت مییابد. مکتب عاشورا، مکتب مسئولیتپذیری، امید، مجاهدت و ایستادگی در مسیر حق است و همین مفاهیم را میتوان در تأکیدات ایشان بر علم، خودباوری، جهاد علمی، تربیت نسل جوان و تلاش برای ساختن ایرانی مستقل و پیشرفته مشاهده کرد.
بیتردید دانشگاهها، نخبگان و مدیران کشور در ادامه این مسیر، مسئولیتی سنگین بر عهده دارند؛ مسئولیتی که با بهرهگیری از سرمایه عظیم علمی و انسانی کشور میتواند زمینهساز تحقق آرمانهای بلند پیشرفت، عزت و تمدنسازی اسلامی باشد.
نظر شما