به گزارش عتبه نیوز ، تکنولوژی، با بیش از دو دهه تجربه، توانسته است عناصر اصلی زیارت یعنی احساس حضور، قصد معنوی، عرض ارادت و توسل در پیشگاه امامان معصوم و امامزادگان را برای زائر مجازی فراهم آورد. راه‌های ارتباط عمومی در کنار نرم افزارها و سامانه های رسمی عتبات مقدسه، با درک این پدیده‌ی رو به گسترش، زمینه را برای رشد بیشتر کیفیت و کمیت زیارت مجازی فراهم می‌کنند. پخش مستقیم از حرم، زیارت نیابتی، ثبت خاطرات زوار، جشنواره‌های عکس و فیلم تجربه زیارتی و زیارت سه بعدی فضای حرم نمونه‌هایی از رشد این پدیده اجتماعی مذهبی است.زیارت مجازی در کنار مزایای فراوان، آسیب هایی مانند تفریح بدون قصد معنوی، خلط گردشگری با امر زیارت، کاستی های حضور مجازی نسبت به حضور فیزیکی در اعتاب مقدسه، محدودیت بهره از فضا و حال و هوای زیارت حضوری دارد. این آسیب‌ها حتی می‌تواند سبب از بین رفتن ماهیت و هدف زیارت شود.

دکتر مسلم علی‌مهدی در کتاب «زیارت مجازی؛ مفهوم‌ها و الگوها» به کاوش علمی و میدانی بایسته های زیارت مجازی پرداخته است، سپس با ملاحظه امکانات و طرح‌های موجود زیارت مجازی، تعدادی الگو در زمینه طراحی و کاربری زیارت مجازی ارائه می‌دهد. بحث های نظری او بر پایه مفهوم دینی-شیعی از زیارت است. مؤلف در این اثر پژوهشی، رویکردهای اجتماعی-ارتباطی به زیارت مجازی و نیز تمایزها و اشتراک‌های مفاهیمی مانند آیین، عالم معنا، عقلانیت ابزاری، نهادهای متراکم، وحدت اجتماعی، روابط اجتماعی و غیره را با زیارت بررسی کرده است.

ساختار کتاب در هفت فصل تنظیم شده است اما محتوای آن در بخش‌های مفهوم‌شناسی دینی، مفهوم‌شناسی علوم اجتماعی، مفاهیم و اقتضائات تکنولوژی و فضای مجازی در مواجهه با امر قدسی، نیازسنجی زائر مجازی و طراحی الگو می‌گنجد. بر این مناط و اساس، عناوین فصول به این شرح است: فصل اول: بررسی پیشینه بحث، فصل دوم: زیارت؛ رویکردی اجتماعی-ارتباطی، فصل سوم: زیارت مجازی؛ مبانی بحث، فصل چهارم: زیارت مجازی؛ تدارک یک بحث، فصل پنجم: روش تحقیق، فصل ششم: زیرات مجازی؛ الگوها، فصل هفتم: زیارت مجازی؛ شیوه های اجرا. در این ساختار، نتیجه مباحث نظری در فصل چهارم و نتیجه مباحث عملی در فصل هفتم نهاده است.

دکتر علی‌مهدی در مقدمه کتب توضیح می دهد که منابع این پژوهش بسیار اندک بود، بخصوص منابع فارسی. اما منابع عربی و انگلیسی هم به ندرت به مسأله زیارت مجازی، به معنای دقیق پرداخته بودند. وی با این حال در کتاب به سراغ منابع اصلی مانند منابع فلسفی، علوم اجتماعی و کتب روایی و تفاسیر رفته است. او در کنار تحقیقات کتابخانه‌ای، از 80 مصاحبه با زوار حرم رضوی، 114 پرسشنامه از کاربران زیارت مجازی و تحلیل محتوای 23 پایگاه مذهبی-زیارتی بهره برده است.

همچنین دیدگاه‌های مراجع عظام تقلید شیعه در مورد زیارت مجازی را بررسی می‌کند.نویسنده در صفحه 96 کتاب به اصلی‌ترین عنصر زیارت برای زیارت مجازی اشاره کرده و می‌گوید: «هرگاه عنصر سوم و چهارم از زیارت(شکل زیارت و زیارت شونده) یا یکی از آنها بُعدی مذهبی و دینی داشته باشد اما عنصر نخست از زیارت یعنی انگیزه‌ها، قصد و نیت زائر، قدسی و مبتنی بر نیازهای معنوی نباشد و بنابراین یک سفر(انتقال فیزیکی یا مجازی) رخ دهد، گردشگری مذهبی محقق شده است نه زیارت... بنابراین می‌توان گفت، قصد معنوی زیارت‌کننده در بیشتر موارد، شرط لازم برای تحقق امر زیارت است».

محقق در سرتاسر این کتاب بر دو نکته تاکید دارد و آن‌دو را به عنوان مسأله تحقیق خود بیان کرده است؛ نخست اینکه زیارت مجازی عناصر و بایسته های خاص خود را دارد و با زیارت حضوری و با گردشگری متفاوت است. نکته دیگر اینکه الگوهای طراحی و کاربری در زیارت مجازی باید بر اساس عناصر و اقتضائات آن باشد. وی در پشت جلد و صفحات نخستین کتاب خود این عبارت از آیت الله مکارم شیرازی را درج کرده است: «این‌گونه زیارت‌ها ثواب دارد ولی جایگزین زیارت حضوری نمی‌شود.»بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی این کتاب را در سال 1396 برای اولین بار در 243 صفحه چاپ کرده است. گفتنی است در یازدهمین جشنواره بین‌المللی کتاب سال رضوی که به همت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد برگزار می‌شود این اثر پژوهشی اثر برتر شناخته شد.