در سال روز میلاد این بانوی بزرگ، برای بازخوانی سیره مدیریتی و ولایی ایشان، به سراغ حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمیدرضا مطهری، رئیس پژوهشگاه تاریخ و سیره اهل‌بیت (ع) رفتیم تا از زاویه‌ای نو، نقش بی‌بدیل ایشان را در تداوم راه اباعبدالله (ع)، بررسی کنیم:
در نگاه عموم، حضرت زینب (س) را پیام‌رسان واقعه کربلا می‌دانیم؛ اما در سیره ایشان چه ابعادی نهفته است که باعث می‌شود بگوییم اگر ایشان نبودند، قیام امام حسین (ع) به هدف نهایی خود نمی‌رسید؟
حضرت زینب (س) را باید ادامه راه حضرت اباعبدالله الحسین (ع) برای احیا اسلام بدانیم. اگر خون امام حسین (ع) سبب آبیاری درخت تنومند اسلام شد، بی‌تردید اقدامات حضرت زینب (س) در تحقق اهداف آن حضرت، نقشی بی‌بدیل و غیرقابل جایگزین داشت. به جرأت می‌توان گفت اگر اقدامات کوبنده و سخنان به‌هنگام ایشان نبود، عاشورا در همان واقعه‌ی روز عاشورا دفن می‌شد و انعکاسی در تاریخ و سرنوشت ملت‌ها پیدا نمی‌کرد. ایشان با مدیریت بحران و شناخت دقیق شرایط، اجازه ندادند حقیقت قیام، در غبار تبلیغات دشمن، محو شود.
این نقش آفرینی مهم و در عین حال عاطفی حضرت زینب (س) با برادرشان، ریشه در چه نوع نگاهی به جایگاه امامت دارد؟ و چگونه می‌شود که از ایشان با تعبیر عزیزۀ حسین (ع) یاد می‌شود؟
این تعبیر زیبا، بازتابی از یک پیوند عمیق ولایی است که فراتر از پیوند خونی خواهر و برادری است. زینب (س) را عزیزۀ حسین (ع) می‌نامیم، چون ایشان نه تنها هم‌خون، بلکه هم‌هدف و حافظ امانت امامت بودند. نگاه حضرت زینب (س) به امام، نگاه به یک حقیقت الهی بود؛ لذا ایشان در تمام مراحل، از مدینه تا کربلا، نه به عنوان یک همراه معمولی، بلکه به عنوان «ستون استوار نهضت» در کنار امام ایستادند.
بُعد دینی این ماجرا در ایثار معرفتی ایشان نهفته است؛ آنجا که در میدان نبرد، با تقدیم فرزندانشان به رکاب امام، نشان دادند که در مکتب امامت، ولایت‌پذیری بر عواطف مادری مقدم است. این ایثار، دقیقاً همان نقطه‌ای است که زینب (س) را عزیزۀ الحسین (ع) می‌کند؛ کسی که در تمام رنج‌ها و مصائب، شریک راهبردی امام بود و با این همراهی، ثابت کرد که در راه دفاع از حریم ولایت، هیچ مرزی برای فداکاری وجود ندارد.
آیا می‌توان گفت این نوع نگاه ایشان به ولایت، میراثی از دوران حیات مادرشان حضرت زهرا (س) است؟
دقیقاً همین‌طور است. مهم‌ترین وجه تشابه بین این دو بزرگوار، دفاع از حریم امامت و ولایت است. حضرت زهرا (س) پس از رحلت پیامبر (ص)، در جریان غصب حق امیرالمؤمنین (ع)، برای دفاع از حاکمیت الهی به مسجد مدینه رفتند و آن خطبۀ ماندگار را ایراد کردند. حضرت زینب (س) نیز دقیقاً همین درس را از مادر آموختند. ایشان در مواقف مختلف، برای دفاع از امام زمان خویش به پا خاستند. همان‌طور که زهرا (س) در دفاع از حق رهبری جامعه اسلامی قیام کرد، زینب (س) نیز در مجلس ابن‌زیاد و یزید، از حقانیت امامت حسین (ع) و ولایت امام سجاد (ع) با صلابت تمام، دفاع کرد.
در آن شرایط دشوار پس از شهادت، ایشان چگونه توانستند هم داغ برادر را تحمل کنند و هم مدیریت کاروان اسرا را، بر عهده بگیرند؟
این اقتدار، برخاسته از ایمانی است که جز زیبایی در ارادۀ خدا نمی‌بیند. وقتی ابن‌زیاد با هدف تحقیر اهل‌بیت (ع) پرسید: «عمل خدا با برادرت را چگونه دیدی؟» می‌خواست عجز ایشان را ببیند. اما زینب (س) با صلابت تمام فرمود: «مَا رَأَیتُ إلَّا جَمیلًا»؛ یعنی من جز زیبایی چیزی ندیدم. ایشان در همان مجلس، در دفاع از امام سجاد (ع) چنان محکم ایستاد که دشمن از تصمیم خود برای شهادت امام منصرف شد. این اقدامات، در امتداد حرکت امام حسین (ع) بود و نشان می‌داد که زینب (س) وارث کمال بلاغت و عصمت است. او وارث مادری است که نخستین مدافع ولایت، بود.
در نهایت، چگونه کلام ایشان در کاخ یزید، هیمنه‌ی حکومت اموی را در هم شکست؟
در شام، یزید سعی داشت با جشن و پایکوبی، پیروزی نظامی خود را جشن بگیرد. اما حضرت زینب (س) با خطاب قرار دادن او به عنوان «یابن الطُلَقا» (فرزند آزادشدگان پیامبر)، سابقه دشمنی اجداد او را به رخ کشید. ایشان با پرسشی کوبنده فرمود: «آیا این عدل است که زنان و کنیزان خود را در پرده نگه‌داری و دختران رسول خدا را به اسارت ببری؟» این سخنان، یزید را در میان درباریانش تحقیر کرد و چنان عرصه را بر او تنگ نمود که چاره‌ای جز اظهار پشیمانی و بازگرداندن اسرا به مدینه، نداشت.
به عنوان کلام آخر، اگر بخواهیم سیره این بانوی بزرگ را در یک قاب کاربردی برای جامعه امروزمان ترسیم کنیم، مهم‌ترین درس مکتب زینبی چیست؟
مهم‌ترین درس، ولایت‌مداری هوشمندانه و اقدام به‌هنگام است. زینب (س) به ما آموخت که دین‌داری، فقط در خلوت و عبادت نیست؛ بلکه در میدان عمل، آنجا که حقیقت در خطر است، باید صدا شد. ایشان در کوفه با افشای فقر بصیرت مردم و در شام با شکستن هیمنه تزویر یزیدیان، به ما یاد داد که کنش‌گری دینی باید دقیق، شجاعانه و در زمان خودش باشد.
اگر امروز ایشان را عزیزۀ الحسین (ع) می‌خوانیم، به این دلیل است که ایشان با آن نگاه الهی، اجازه ندادند چراغ هدایت حسینی در تاریکی تاریخ خاموش شود. درس بزرگ زینب (س) برای جامعه امروز ما این است که در طوفان‌های شبهه و تردید، با تکیه بر بصیرت و ولایت‌پذیری، می‌توان هم زینبی ماند و هم حسینی عمل کرد. امیدواریم توفیق الگوگیری از این بانوی مکرم، چراغ راه همه ما در مسیر دفاع از حقیقت، باشد.
نظر شما