پایگاه بین المللی اعتاب و زیارت. از جمله محققین برجسته و شناخته شده در جهان اسلام علامه شیخ علی الکورانی العاملی است که عمر خود را در دفاع از کیان تشیع و نشر معارف اهل بیت علیهم السلام صرف نموده است. او اصالتا لبنانی و پژوهشگر تاریخ اسلام و منتقد اندیشه های مذاهب اسلامی و بنیانگذار مجموعه المعجم الفقهی است. تلاش های او در معرفی معارف امامت و غدیر در کشورهای اسلامی چشمگیر است و مناظرات زیادی از ایشان با ارباب مذاهب منتشر شده است. در ایام عید غدیر درباره جایگاه اعتاب مقدسه و امر زیارت و مقام امامت و امیر مؤمنان(ع) در نشر و فهم معارف اهل بیت علیهم السلام با این عالم فرزانه گفتگو کردیم که در ادامه می خوانید.
 

از نگاه جنابعالی، اعتاب مقدسه و حرم های اهل بیت (ع) و به تعبیر زیارت جامعه "ارکان بلاد"، چه نقشی در تبیین و قابل درک کردن معنای امامت برای سایر جوامع و مذاهب اسلامی دارند؟

در این مسئله ریشه یابی شکل گیری شهرهای زیارتی و اعتاب مقدسه لازم به نظر می رسد. بطور مثال می‌دانیم که قم را امام زین العابدین علیه السلام تأسیس کردن چرا که ایشان به ۱۰۰ نفر از خاندان اشعریون دستور داد که به قم هجرت کنند و در بین این مردم از اشعریون و اهل فارس زندگی می‌کردند و با یکدیگر برادر بودند و قم را انتخاب کردند چرا که نخواستند اشعریون زیر سلطه کوفه بنی امیه باشند و درخواست کردند و با راهنمایی ائمه علیهم السلام آمدند و در قم مستقر شدند و قم به سرعت به مرکز علمی تبدیل شد. قم از جهت جغرافیایی مرکز قافله‌ها و کاروان‌ها به شمار می‌آمد و هر کسی که از عراق یا حجاز می‌آمد حتماً از قم عبور می‌کرد لذا قم یک شهر مرکزی و شهری استراتژیک محسوب می‌گشت. از این رو برخی از علما نیز در قم ساکن گشتند که من جمله آنها البرقی و ابراهیم بن هاشم بودند و در طول تاریخ نیز علمای دیگری که آنها نیز ایرانی بودند در این شهر با کرامت ساکن گشتند.

از این رو قم با سرعت بیشتری مرکز و قائد و پیشگام برای علم و مرجعیت دینی و زیارتی قرار گرفت؛بنابراین قم دارای سابقه قدیمی برای نشر معارف در ایران و غیر ایران گردید. بعد از ۱۰۰ سال و بیشتر از آن امام هشتم در طوس شهید و مدفون گردید و قبر ایشان مزار شیعیان و سنیان قرار گرفت چرا که شهر طوس در نزدیکی نیشابور بود که در آن زمان مرکز علمی بزرگی برای اهل سنت به شمار می‌رفت و علمای سنی مانند ابن حبان و غیر او، زائر قبر امام هشتم علیه السلام شدند و نقل می‌کنند که به زیارت حضرت می رفتند و در جوار این قبر مطهر نماز می خواندند و این در تاریخ ثبت شده است. در طول تاریخ قم و سپس مشهد این جایگاه را برای نشر معارف تشیع در ایران پیدا کردند. در شهرهای دیگر و در مناطق دیگر ایران مانند ری، شیخ صدوق به نشر معارف می‌پردازد که در جوانی به بغداد رفت و در آنجا از بزرگان محدثین نقل روایت کرد و به ری بازگشت.

مرحوم کلینی نیز در اطراف ری، تهران امروزی متولد شد اما در بغداد عمر خود را مشغول گردآوری و تألیف کتاب شریف کافی نمود. تمام این نشر معارف در ایران به برکت اهل بیت(ع) و توسط بزرگانی که در این مرز و بوم متولد شدند رخ داد مثل مرحوم شیخ طوسی متولد طوس که جایگاه رفیعی در تاریخ علوم اسلامی دارد. این بخشی از سیر تاریخی در بلاد مطرح مانند مشهد و قم و تبدیل این شهرهای مقدس به مراکز زیارتی بر گرد مزار اهل بیت(ع) است.

یادآوری این نکته بد نیست که توصیه‌های فراوانی در مورد قم از اهل بیت علیهم السلام مطرح گردیده. بطور مثال فرموده اند شهر قم، قم نامیده شد چون اهل آن همراه با حضرت حجت سلام الله علیه قیام می کنند و او را یاری خواهند نمود. یا فرموده اند: احادیث ما اهل بیت(ع) در بلاد مختلفی ظاهر می‌شود، گاهی در کوفه ظاهر می‌شود و سپس در قم و قم به زودی در زمان غیبت مجمع شیعیان ما خواهد شد و علم در آنجا متبلور می‌شود و مردم از آن فیض می‌برند و از برکات علم و عالمان آن بهره‌مند می‌شوند تا اینکه علم به تمام خانه‌ها زاه یافته و حتی زنان در خانه از آن علوم بهره مند می‌شوند. این بدین معنا است که قم مرکز و وسیله‌ای برای نشر معارف می‌باشد و به لطف الهی در زمان غیبت و در این ایام جایگاه عظیمی تا زمان ظهور حضرت حجت خواهد داشت.

برای مخاطبان ما بفرمایید زیارتنامه‌های اهل بیت(ع) که از معصومین به دست ما رسیده است چگونه موجب رشد معرفت دینی می شوند؟

ما شیعیان ادعیه فراوانی از اهل بیت(ع) را دارا هستیم و اما معدن و ثروت دیگری که از آن برخورداریم، زیارات پیامبر و ائمه معصومین علیهم السلام است که معدن و ثروتی غنی و متنوع و فراوان است. از این ثروت گرانبها و این زیارات متضمن معارف و مفاهیم عمیقی است که ماهیت اسلام و نبوت و امامت که سراسر توحید و حمد الهی و تمجید و تحمید است به صورت مفصل به ما آموزش داده که چگونه حمد خدا کنیم و سپس انواع صلوات و درودها را برای ذوات مقدسه ائمه اطهار بخوانیم.

بنابراین زیاراتی که برای اهل بیت(ع) می‌خوانیم همه ناشی از عظمت و جایگاه آنان است و اینکه اینان امتداد نبوت هستند تا به زمان امام عصر سلام الله علیه می رسد که فراوان دعا و زیارت در خصوص ایشان و امر ظهور وارد شده است تا که مردم در آخرالزمان همه اعوان و اعصار حجت خدا باشند و حتی در زیارت نامه ها به ما آموزش می‌دهند که چگونه برای مؤمنین دعا کنیم.

این را باید بدانیم که در ادعیه و زیارات ما اصول و قواعدی مطرح شده که از جمله آنها زیارت غدیریه است که مشهور از امام هادی یا امام جواد علیهما السلام نقل گردیده و با توجه به فضای امنیتی حاکم بر سامراء در زمان حیات ائمه هُدی و تحت نظر بودن ایشان، باز هم در مورد غدیر این بیانات زیبا و دعاها و این زیارات بیان گردیده و مقامات و شئونات امیرالمؤمنین علیه السلام را بیان داشته اند.
همه این‌ها نشانگر مقام والای امیرالمؤمنین است و معارفی که ما نسبت به ذوات مقدسه ائمه اطهار در مجموعه زیارات مانند زیارت جامعه کبیره یا زیارت عاشورا یاد می‌گیریم موجب شناخت مقان شامخ و والای اهل بیت(ع) می شود. اما اگر هیچ یک از این زیارات نبود و تنها برای ما زیارت جامعه یا غدیریه امام هادی(ع) باقی می ماند یا زیارت امیرالمؤمنین(ع) و یا زیارت نبی اکرم(ص) در مبعث به دستمان می رسید و بیاناتی که نسبت به غدیر و جایگاه امام در آنها مطرح شده است باز هم برای ما کافی بود. بنابراین زیارات و ادعیه متنوع و متعددی که ما داریم و شروحی که علماء برای آنها فراوان نوشته اند؛ هر کس آنها را بفهمد و بیان کند و شرح دهد تقویت معارف است و از این رو شاید بتواند کمی جایگاه و موقعیت امام علیه السلام را بشناسیم و مطرح کنیم.

از منظر شما چگونه می توان پیام غدیر و معارف امامت را در سطوح و لایه های اجتماعی بسط و گسترش داد؟

لازمه‌اش این است که سیره امیرالمؤمنین(ع) را مردم بشناسند؛ چیزی که من بعد از عمری تحقیق در متون دینی دریافته ام و متوجه شدم این است که برقراری عدالت کامل در ایران و در سایر بلاد اسلامی لازمه‌اش این است که سیره امیرالمؤمنین(ع) به صورت کامل معرفی و شناخته شود. چرا که امیرالمؤمنین(ع) به فرمانداران و وُلات و امیران خود توصیه می‌کرد که نسبت به عدالت، مراقبت فراوان داشته باشند تا به حدی که در کنار آنان اشخاصی را می‌گمارد تا در صورت تخطی و بروز خیانت و یا ناعدالتی به حضرت گزارش دهند.

از این رو تمام متولیان، مسئولان، وزرا، نگهبانان و قضات منصوب آن حضرت بر این امر مراقبت می‌کردند که خلاف عدالتی رخ ندهد. برای مسئولان و کارگزاران خود، سلوک حضرت محاسبه آنان بود و این مراقبت را حضرت برای بزرگان اصحاب خود بکار می گرفت تا عدالت را در جامعه اسلامی محقق کنند. مثالش را ما در والی اهواز خوانده ایم که حضرت چطور بعد از آن خیانت، او را دیدند و سپس وی را و عملش را اعلام و تشهیر نمودند و حد بر او جاری کردند و سپس از مقامش عزل شد. این را تمام مسئولین بلاد اسلامی باید از حضرت امیر(ع) بیاموزند و ما نیز باید بیاموزیم که در زندگی خود عدالت را محقق کنیم و محاسبه نفس کنیم که خلاف عدالتی انجام ندهیم و تمام این مهم در معارف غدیر نهفته است.